Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Older Conferences

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

More ...

 


Μάρτιος 2011-τεύχος 370                              

ΑΓΟΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΕΙΔΩΝ

ΝΕΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ


της ΄Αντας  Σεϊμανίδη


Το τελευταίο διάστημα, με την κρίση στη Λιβύη  να συνεχίζει να κρατά τις τιμές του πετρελαίου στα όρια του παραλόγου, τα σενάρια σχετικά με τι μέλλει γενέσθαι, δίνουν και παίρνουν.



Αν οι  τιμές  του πετρελαίου παραμείνουν πάνω από τα 100  δολάρια το βαρέλι για το μεγαλύτερο μέρος του 2011, εκτιμάται, ότι  η ΕΕ, θα κληθεί να  πληρώσει το 2,1% του ΑΕΠ της, μόνο για πετρελαϊκές εισαγωγές.
Αρκετοί δε, είναι οι απαισιόδοξοι οικονομολόγοι,  οι οποίοι, μπροστά σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, μιλούν για  αναζωπύρωση της διεθνούς οικονομικής ύφεσης.
Σημειωτέον, παρά τις προειδοποιήσεις της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (ΙΕΑ) για πιθανές πτωτικές τάσεις στην κατανάλωση πετρελαίου λόγω αδυναμιών στις προηγμένες χώρες και πληθωριστικών πιέσεων στις αναδυόμενες, η ζήτηση αυξάνεται.
Η ίδια η ΙΕΑ, έχει εκτιμήσει, ότι η ζήτηση πετρελαίου το 2011 θα αγγίξει τα 90 εκατ. βαρέλια/ημέρα , που σημαίνει αύξηση της τάξης των 1,5 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα σε σχέση με το 2010…
Ερχόμαστε τώρα στην Ελλάδα, όπου οι ανάγκες σε πετρέλαιο, υπολογίζονται σε περίπου 120 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ετησίως.  Ο αριθμός αυτός, αντιστοιχεί στο 50%-55% της συνολικής ενεργειακής μας κατανάλωσης, επομένως οι παραπάνω εξελίξεις αποτελούν πραγματικά το κερασάκι στην τούρτα…  Βέβαια, η  κατανάλωση πετρελαιοειδών στην εσωτερική αγορά μειώνεται συνεχώς ως αποτέλεσμα της κρίσης,   πλην όμως οι  τιμές  των προϊόντων του κλάδου συνεχίζουν να αυξάνονται, λόγω  της εκτίναξης των διεθνών τιμών του αργού. Ένας εκρηκτικός συνδυασμός  για τις εταιρείες διύλισης και εμπορίας όπως θα δούμε παρακάτω, και ευτυχώς που βρέθηκε το αντίδοτο των εξαγωγών.
Πάντως, ήδη, στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, κάποιοι, επεξεργάζονται σενάρια ανατροπής του προϋπολογισμού και των υποχρεώσεων προς την τρόϊκα και ΔΝΤ, λόγω αυξημένης τιμής του πετρελαίου.  Είναι εύλογο, ότι αν η ΕΕ αναγκασθεί τελικά να πληρώσει περίπου το 2 % του ΑΕΠ της, για πετρελαϊκές εισαγωγές, η Ελλάδα, είναι αδύνατον να επιβαρυνθεί  περισσότερο, όταν ήδη  θα πρέπει να διαθέτει κάθε χρόνο το 8% του ΑΕΠ της στην εξυπηρέτηση του χρέους…
Μέχρι στιγμής ,οι  τόνοι σε σχέση με αυτό το θέμα  κρατώνται χαμηλά, καθώς η μεγάλη προτεραιότητα του πρωθυπουργού κ. Παπανδρέου  ήταν, και παραμένει, η επίτευξη της επιμήκυνσης και η βελτίωση των όρων αποπληρωμής του δανείου των 110 δις. Και είναι αλήθεια ότι χωρίς την βασική αυτή προϋπόθεση όλα τα άλλα περισεύουν…
Η ουσιαστική όμως αποτίμηση του ρόλου του πετρελαίου και των τιμών του με βάση και τις τρέχουσες υποχρεώσεις της ελληνικής οικονομίας  θα γίνει αναγκαστικά. Εξίσου αναγκαστικά, με την αποτίμηση της ακίνητης αξίας της περιουσίας του Δημοσίου, που η τρόϊκα απαιτεί να πωληθεί.
Ας δούμε όμως, ποιες δομικές αλλαγές συντελούνται αυτήν την περίοδο στην αγορά παραγωγής και εμπορίας πετρελαιοειδών, ως αποτέλεσμα της κρίσης.


Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΔΙΥΛΙΣΗΣ
Με την  κατανάλωση πετρελαιοειδών στην εσωτερική αγορά να μειώνεται κατακόρυφα και από την άλλη  τις  τιμές  των προϊόντων του κλάδου να αυξάνονται, λόγω  της εκτίναξης των διεθνών τιμών του αργού, δεν θα περίμενε κανείς, ότι  οι ελληνικές  βιομηχανίες παραγώγων πετρελαίου, θα πήγαιναν  τελικά τόσο καλά εν μέσω κρίσης…
 Όμως, η  διψήφια ποσοστιαία αύξηση στις ελληνικές  εξαγωγές  προϊόντων πετρελαίου το 2010 ,που χαρακτηρίζεται ως ρεκόρ, δεδομένων των συνθηκών ,φέρνει τις ελληνικές βιομηχανίες στην καρδιά του μετώπου της εξαγωγικής προσπάθειας,  με μεγάλο ζητούμενο πλέον την αύξηση της προστιθέμενης αξίας των προϊόντων. Ποιοι είναι όμως οι παράγοντες που συνέβαλαν στην αύξηση των εξαγωγών πετρελαιοειδών; Πρώτον, οι δύο ελληνικές βιομηχανίες παραγώγων πετρελαίου, παράγουν πλέον σε μεγάλες ποσότητες, ντίζελ μηδενικού θείου, στο οποίο η Ευρώπη ,παραμένει ελλειμματική. Δεύτερον, οι απεργίες των εργαζομένων στα διυλιστήρια της Γαλλίας τον Οκτώβριο, συνέβαλαν σημαντικά, αν και συγκυριακά, στην αύξηση των εξαγωγών. Τρίτον, η αύξηση της ζήτησης από την  Κίνα (η PetroChina αγόρασε πολλά φορτία ελληνικών καυσίμων το 2010), τέταρτον, η επίσης συνεχιζόμενη ζήτηση από την Τουρκία, πέμπτον, η αύξηση του όγκου των ελληνικών καυσίμων που διοχετεύθηκε σε αεροπλανοφόρα και άλλα πλοία του Αμερικανικού Στόλου.  Εκτον, η ίδια η προσπάθεια των ελληνικών βιομηχανιών που αποδείχτηκαν «ετοιμοπόλεμες» για να αξιοποιήσουν την ευκαιρία και στην παρούσα φάση εντείνουν την προσπάθεια.
ΕΛΠΕ: ΣΤΟΧΟΣ Ο ΔΙΠΛΑΣΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΞΑΓΩΓΩΝ
Η κατακόρυφη  αύξηση  των εξαγωγών το 2011 αλλά και τα επόμενα χρόνια, αποτελεί προτεραιότητα της διοίκησης των ΕΛΠΕ . Ο όμιλος, που είδε  τις εξαγωγές του μέσα στο 2010 να ξεπερνούν το 20% του συνολικού όγκου των πωλήσεων, εκτιμά ως απόλυτα εφικτό στο προσεχές μέλλον, ακόμα και τον διπλασιασμό του ποσοστού αυτού,  καθώς ολοκληρώνεται ο εκσυγχρονισμός των παραγωγικών του μονάδων στη Θεσσαλονίκη και την Ελευσίνα.
Η  επένδυση αναβάθμισης του διυλιστηρίου Θεσσαλονίκης ήδη ολοκληρώθηκε, ενώ το έργο  της Ελευσίνας,  που αποτελεί τη μεγαλύτερη βιομηχανική επένδυση τα τελευταία χρόνια στη χώρα και το μεγαλύτερο σε εξέλιξη διϋλιστηριακό έργο στην Ευρώπη, προϋπολογισμού άνω του 1,2 δισεκατομμυρίων ευρώ ολοκληρώνεται στο τέλος του χρόνου.
Με το έργο αυτό, οι εκπομπές ρύπων μειώνονται σε ποσοστό έως και 85%, επιτυγχάνεται υποκατάσταση εισαγωγών αλλά και αύξηση της προστιθέμενης αξίας των εγχώρια παραγόμενων προϊόντων. Το τελευταίο είναι ένα ζητούμενο για τις εξαγωγές πετρελαιοειδών, που μέχρι στιγμής είναι χαμηλής προστιθέμενης αξίας.
ΜΟΤΟΡ ΟΪΛ: ΚΕΡΔΟΦΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ 
Από τη δική της πλευρά, η Μότορ Οϊλ, που είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας του κλάδου με το 50% των εσόδων της να προέρχονται από την εξαγωγική δραστηριότητα εντείνει ακόμα περισσότερο τις προσπάθειες προς αυτήν την κατεύθυνση. Στην παρούσα φάση, αξιοποιεί πλήρως εξαγωγικά τη νέα μονάδα απόσταξης αργού πετρελαίου, δυναμικότητας 60.000 βαρελιών ημερησίως. Η συγκεκριμένη μονάδα  έχει αυξήσει κατά 25% την παραγωγική δυναμικότητα του διυλιστηρίου της στους Αγίους Θεοδώρους Κορινθίας.
 Σημειώνεται, ότι η παραγωγή του κλάδου των παραγώγων πετρελαίου αντιστοιχεί κατά την Ελληνική Στατιστική Υπηρεσία , σύμφωνα με έρευνα που είχε διεξαχθεί το 2005, στο 11,3% της συνολικής παραγωγής της ελληνικής μεταποιητικής βιομηχανίας. Η άνοδός της όμως κατά 10,8% την τελευταία πενταετία, σε συνδυασμό με την πτώση της συνολικής μεταποιητικής παραγωγής το ίδιο χρονικό διάστημα, σημαίνει ότι το μερίδιο του κλάδου είναι πλέον ακόμη μεγαλύτερο. Σύμφωνα με τα σχετικά στοιχεία, μέσα στο 2010, αυξήθηκαν κατά 7,84% η παραγωγή αμόλυβδης βενζίνης, κατά 7,37% η παραγωγή αεριελαίων, κατά 3,3% η παραγωγή μαζούτ και κατά 4,72% η παραγωγή της κηροζίνης.


ΚΥΡΙΑΡΧΟΙ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ
Οι εξελίξεις όμως στον τομέα της διυλιστικής  βιομηχανίας, δεν περιορίζονται μόνον στην αύξηση της παραγωγής και των εξαγωγών, αλλά επεκτείνονται  και στην πιστωτική της πολιτική προς τις μικρές και μεσαίες εταιρίες εμπορίας πετρελαιοειδών , μέσω της οποίας, η βιομηχανία επιβάλλει ουσιαστικά την κυριαρχία της στην αγορά.  Προκειμένου να αυξήσει το περιθώριο κέρδους  της ( περίπου 6% σήμερα), η διϋλιστική βιομηχανία,  μείωσε  από 40 ημέρες στις 20,  την πίστωση προς τους πρατηριούχους, που πλέον μετρούν σημαντικές απώλειες: σύμφωνα με στοιχεία πρόσφατης έρευνας της STAT BANK, πάνω από 1.100 πρατήρια υπολειτουργούν ή έχουν κλείσει σε ολόκληρη τη χώρα μέσα στο 2010.   Το πρόβλημα της αγοράς επιδεινώθηκε από τις τρεις αυξήσεις του ειδικού φόρου κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα και τις δύο αυξήσεις στον ΦΠΑ.


« Ας μείνουν, όσοι πρατηριούχοι αντέξουν» φαίνεται να είναι η γραμμή των επιχειρήσεων διύλισης, που δημιουργούν ένα  νέο τοπίο στην αγορά μετά τις συμφωνίες εξαγοράς του δικτύου πρατηρίων της BP από τα Ελληνικά Πετρέλαια και του δικτύου της  Shell από την Μότορ Όιλ.


ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΕΚΟ-BP
Στο τοπίο αυτό, την  πρώτη θέση από άποψη τζίρου κατέχει η  ΕΚΟ,  που εμφάνισε όμως ζημιές το 2009.  Η διοίκηση των ΕΛΠΕ  με στόχο την πιο εύρυθμη λειτουργία και μεγαλύτερη ομοιογένεια μεταξύ της ΕΚΟ και της ΒΡ ( μετονομάστηκε σε  Ελληνικά Καύσιμα),  προχώρησε  πριν από δυο μήνες  σε διοικητικές αλλαγές στην κορυφή. Ετσι, τη  θέση του διευθύνοντος συμβούλου και των δύο εταιριών έχει αναλάβει ο κ. Ι.Ψυχογιός, αντικαθιστώντας τον κ. Σ. Χριστογιάννη, που αναλαμβάνει τη θέση του αντιπροέδρου στις δύο εταιρίες, με πρόεδρο τον κ. Γιαννίτση.
Επιπλέον, στα πλαίσια μιας αιφνιδιαστικής κίνησης που έχει αναστατώσει τους ανταγωνιστές του ομίλου, η διοίκηση της ΕΛΠΕ,  «χτυπώντας»  πλέον επιθετικά  και τη λιανική αγορά ενέργειας, χρησιμοποιεί αυτήν την περίοδο,   80 περίπου πρατήρια των ΕΚΟ και BP.  Πρόκειται, για ένα δίκτυο έτοιμο, το οποίο, χωρίς καθόλου έξοδα, παρέχει σημαντικό πλεονέκτημα  στον ελληνικό όμιλο και τους συνεταίρους του.
Να υπενθυμίσουμε στο σημείο αυτό, ότι  τα τελευταία τέσσερα χρόνια,  τα ΕΛΠΕ, επενδύοντας στον τομέα παραγωγής ηλεκτρικού με φυσικό αέριο ως πρώτη ύλη ανέπτυξαν  την Elpedison. Πρόκειται, για την  δεύτερη σήμερα, μετά τη ΔΕΗ, εταιρεία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην οποία συμμετέχουν  η «Ελληνικά Πετρέλαια», ο ιταλικός ενεργειακός κολοσσός Edison και η «Ελλάκτωρ».
Η εταιρεία, λειτουργεί σήμερα , δύο εργοστάσια, το ένα  στη Θεσσαλονίκη και το άλλο στη  Θίσβη, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 820 MW και συνολικής επένδυσης ύψους 525 εκατ. ευρώ.  Στόχος της ΕΛΠΕ είναι  καταρχήν η δημιουργία ενός χαρτοφυλακίου της τάξεως των 2.000 MW περίπου


 ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ELPEDISON TRADING 


Για την πιο αποτελεσματική  διαχείριση της εμπορικής λειτουργίας της, η  ELPEDISOΝ  συνέστησε την ELPEDISON Trading, με την συνεργασία των εταιρειών ΕΚΟ και ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΥΣΙΜΑ (πρώην ΒΡ), με πρόεδρο τον κ. Α. Τζούρο, διευθύνοντα σύμβουλο τον κ. Μ. Piguet και  διευθυντής πωλήσεων τον κ. Α. Μουρελάτο. Η εταιρεία, οργάνωσε τις προάλλες  σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη,  τις πρώτες της συναντήσεις  με υποψήφιους να συμμετάσχουν στο  Δίκτυο Αντιπροσώπων. Στόχος της, είναι, να απευθυνθεί στους καταναλωτές το φθινόπωρο του 2011. Πρατηριούχοι της ΕΚΟ και της ΒΡ, εργολήπτες και τεχνικά γραφεία, περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων στο δίκτυο αντιπροσώπων της ELPEDISOΝ ,που θα διαθέτει στους καταναλωτές "πακέτα" ηλεκτρικής ενέργειας στα πλαίσια της απελευθερωμένης αγοράς. 


    
H SHELL ΑΝΑΚΑΜΠΤΕΙ


Μετά την ένταξή της στον όμιλο της Motor Oil Hellas   η Shell ολοκλήρωσε  το «λίφτινγκ» των 700 πρατηρίων της και ξεκίνησε την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στις στις στέγες των ιδιολειτουργούμενων πρατηρίων, αλλά και στην επαναδραστηριοποίησή της στο κομμάτι των καυσίμων ναυτιλίας.
Το δίκτυο λιανικής της Shell σε επίπεδο ομίλου, παρέχει ευρύτερη γκάμα επιλογών για τις πωλήσεις της Motor Oil , ενώ η διοίκηση της εταιρείας, θεωρεί ότι η διαδικασία ενσωμάτωσης της εταιρείας εξελίχθηκε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Η  εταιρεία καταγράφει σημαντικά μικρότερες απώλειες τζίρου σε σύγκριση με τον ανταγωνισμό διατηρώντας την βασική  φιλοσοφία της εμπορικής  της πολιτικής που εστιάζεται στην αποδοτικότητα του δικτύου.  Βασικό όπλο της εταιρείας έναντι της κρίσης είναι τα εμπορικά της σήματα και οι εταιρικές κάρτες που συνόδευσαν ως premium  την εξαγορά, αλλά και  η εστίαση σε συγκεκριμένο προφίλ πελατών με  αποτέλεσμα οι μέχρι στιγμής απώλειες σε τζίρο να είναι περιορισμένες. Επιπλέον, έχει μειώσει σημαντικά τις ζημίες της και εμφανίζει στοιχεία οικονομικής ανάκαμψης. 



JETOIL: ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ TOTAL


Η  Jetoil με τα 620 πρατήριά της  και διαχειριζόμενη πωλήσεις που υπερέβησαν το 1 δισ. ευρώ  το 2010, προωθεί τις δικές της κινήσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης και του ανταγωνισμού: Η στρατηγική  της συνεργασία  με την TOTAL Ηellas  για τη διάθεση των λιπαντικών της δεύτερης στα πρατήριά της και για την προμήθεια αεροπορικών καυσίμων σε διεθνείς και ελληνικές αεροπορικές εταιρίες εντός της Ελλάδος  είναι μια κίνηση προς αυτήν την κατεύθυνση.  Πάγιος στόχος των κκ Κυριάκου και Νίκου Μαμιδάκη που διευθύνουν την Jetoil  είναι η απόκτηση μονάδων με υψηλότερες καταναλώσεις, αλλά και η αύξηση των εξαγωγών.  Ο όμιλος της Jetoil διαθέτει σύγχρονους αποθηκευτικούς χώρους στη Θεσσαλονίκη, δυναμικότητας 210 χιλιάδων κυβικών μέτρων και αξίας 120 εκατομμυρίων ευρώ, εγκαταστάσεις στο Δυρράχιο της Αλβανίας δυναμικότητας 15 χιλιάδων κυβικών, στο Κόσσοβο δυναμικότητας 17 χιλιάδων κυβικών ενώ πραγματοποιεί σημαντικές εξαγωγές στη Βουλγαρία. Μεγάλο μερίδιο αγοράς κατέχει η Jetoil στα ναυτιλιακά καύσιμα όπου διαθέτει ιδιόκτητο στόλο 5 δεξαμενοπλοίων διπλού τοιχώματος και δύο RR για εφοδιασμό νησιών


AEGEAN OIL


Εν μέσω κρίσης η Αιγαίον Όιλ, που διευθύνεται από τον κ. Ιάκωβο Μελισσανίδη αύξησε την κερδοφορία της  κατά 116%. Αυτό το πέτυχε πρώτον, βελτιώνοντας τα περιθώρια ανά πρατηριούχο, μειώνοντας τα κόστη της και τα γενικά της έξοδα καθώς επίσης και με απόκτηση δικών της μεταφορικών μέσων (βυτιοφόρα) που μείωσαν περαιτέρω τα έξοδά της. Σημαντικά κέρδη εξασφάλισε επίσης και από την αύξηση του μεριδίου της στην εμπορία λιπαντικών που έχουν υψηλότερα περιθώρια κέρδους. 


AVIN
Ιδιαίτερα θετική εξακολούθησε να εμφανίζεται η πορεία της Avin που ανήκει στον όμιλο της Μότορ Όϊλ. Η εν λόγω εταιρία αύξησε τη κερδοφορία της κατά 11%, γεγονός που την κατατάσσει σε μία από τις καλύτερες θέσεις κερδοφορίας μεταξύ των ελληνικών εταιρειών.


 ELIN OIL: ΥΓΡΑΕΡΙΟ ΜΕΤΑ ΤΟ ΒΙΟΝΤΗΖΕΛ
Το όπλο αντιμετώπισης της κρίσης από πλευράς Ελίν  είναι οι πολύ μεγάλες πιστωτικές διευκολύνσεις προς τους πελάτες ( άτοκες δόσεις για πληρωμή πετρελαίου θέρμανσης) και η προώθηση  της χρήση υγραερίου ως καυσίμου στο οποίο στρέφεται σημαντική  μερίδα  καταναλωτών.
Στα πλαίσια συνεργασίας της με την ΠΕΤΡΟΓΚΑΖ, οι αυτοκινητιστές που επισκέπτονται ένα πρατήριο ΕΛΙΝ με  το διακριτικό σήμα AutoGas και το λογότυπο ΠΕΤΡΟΓΚΑΖ, μπορούν να εφοδιαστούν και με υγραέριο κίνησης.
Στα πλεονεκτήματα  του υγραερίου, συγκαταλέγεται και η οικονομία καθώς η τιμή του είναι σημαντικά χαμηλότερη από της βενζίνης. ενώ εκτιμάται ότι συμβάλλει και στην επιμήκυνση της διάρκειας ζωής του κινητήρα. Mε ένα δίκτυο 580 πρατηρίων  καυσίμων σε όλη την Ελλάδα και με  σημαντική παρουσία στον εφοδιασμό σκαφών αναψυχής, βιομηχανικών μονάδων και ποντοπόρου ναυτιλίας, με υγρά καύσιμα, στερεά καύσιμα και λιπαντικά καθώς και στη θέρμανση κτιρίων η Elin Oil είναι από τις κερδοφόρες μεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου.


REVOIL: 77 ΝΕΑ ΠΡΑΤΗΡΙΑ
Σύμφωνα με πρόσφατα  στοιχεία του κ. Ιωάννη  Ρούσσου, εκ των βασικών μετόχων της  REVOIL, η εταιρεία, το πρώτο  δεκάμηνο του 2010, ενίσχυσε το μερίδιο της στο 6,8% του συνόλου της αγοράς. Παράλληλα, πρόσθεσε 77 νέα πρατήρια στο δίκτυο της ανεβάζοντας σε 481 τα σημεία πώλησής της σήμερα. Στα πρατήριά της εφαρμόζει προγράμματα micromarketing ενεργειών, βελτίωσης των παρεχόμενων υπηρεσιών και  επισήμανσης προς τον καταναλωτή της αξίας των καθαρών καυσίμων. Επιπλέον, ο όμιλος πραγματοποιεί στροφή στην ποντοπόρα ναυτιλία.


ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ ΟΙ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ


Αν όμως αυτά, συντελούνται αυτήν την περίοδο στην αγορά παραγωγής και εμπορίας πετρελαιοειδών, υπάρχουν σημαντικές εξελίξεις και στον τομέα αξιοποίησης των  αποθεμάτων υδρογονανθράκων που ενδέχεται να υπάρχουν σε πολλές περιοχές της Ελλάδας.  Και ναι μεν, ο σημερινός υφυπουργός Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Γιάννης Μανιάτης  δεν είναι σίγουρα ο πρώτος πολιτικός  που επισημαίνει ότι «κάθε χρόνο πληρώνουμε 11 δις ευρώ, για εισαγωγές πετρελαίου από άλλες χώρες»,  είναι όμως ο πρώτος( και ελπίζουμε και τυχερός) στη θητεία του οποίου,  δημιουργείται  η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων (ΕΔΕΥ), που ουσιαστικά βάζει την Ελλάδα τελευταία και …καταϊδρωμένη στο πετρελαϊκό «παιχνίδι».
Την  ίδρυση του δημόσιου αυτού φορέα , ο οποίος θα διαχειρίζεται όλα τα θέματα αναζήτησης, έρευνας και εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων της χώρας και θα εισηγείται τις παραχωρήσεις σε ενδιαφερόμενες πετρελαϊκές εταιρείες, με συγκεκριμένα οικονομικά οφέλη, ακολουθεί ο αμέσως επόμενος στόχος: η διενέργεια διεθνών διαγωνισμών μέσα στους επόμενους 12-18 μήνες για την παραχώρηση σε εξειδικευμένες εταιρείες των δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Ελλάδα.
 
Δεδομένου μάλιστα, ότι η  ραγδαία βελτίωση  των τεχνολογιών εξόρυξης  ανοίγει νέες προοπτικές  και για  την αξιοποίηση κοιτασμάτων πετρελαίου, η εξόρυξη των οποίων δεν υπήρξε εύκολη  στο παρελθόν ούτε από τεχνικής αλλά ούτε και από οικονομικής πλευράς,  το θέμα των αποθεμάτων υδρογονανθράκων  επιστρέφει στην  άμεση ενεργειακή επικαιρότητα
 
ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΠΟΚΟΜΙΣΕΙ Η ΧΩΡΑ
Σύμφωνα με την αρμόδια επιστημονική επιτροπή του ΙΕΝΕ εφόσον επιτευχθεί ένας συντηρητικός στόχος παραγωγής της τάξης των 100 χιλιάδων βαρελιών ημερησίως, (περίπου το 25% των αναγκών της χώρας όταν η αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου για το φορέα μιλά για κάλυψη του 30% των εγχώριων αναγκών) το δημόσιο μπορεί να αντλήσει ετήσια έσοδα της τάξης του 1,4 έως 1,5 δις ευρώ. Το έσοδο αυτό, προκύπτει με υπόθεση για μέση τιμή του πετρελαίου στα 75 δολάρια το βαρέλι και με βάση την ισχύουσα φορολογία. Η συγκεκριμένη παραγωγή ισοδυναμεί με την ανακάλυψη 2 έως 3 νέων Πρίνων, εκ των οποίων με βάση τις τοποθετήσεις των επιστημόνων, είναι απολύτως εφικτό να εντοπιστούν εφόσον προχωρήσει η διαδικασία νέων παραχωρήσεων.


ΤΙ ΖΗΤΑΝΕ ΟΙ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΟΙ


Βέβαια, η αποκάλυψη των κοιτασμάτων πετρελαίου στην Ελλάδα δεν είναι θέμα μόνο …τρυπανιού, που και αυτό όπως θα δούμε παρακάτω, δεν ξέρει κανείς τι θα βγάλει.  Μετά τη σύσταση της ΕΔΕΥ και μέχρι να προκηρυχθεί ο πρώτος διαγωνισμός παραχώρησης, πρέπει να κυλήσει πολύ νερό στο αυλάκι.
Το κυριότερο ζητούμενο, αφορά την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής
Ζώνης (ΑΟΖ). Γιατί είναι απαραίτητη; Μα, επειδή κάθε επίδοξος επενδυτής
θέλει να γνωρίζει τι κρατάει στα χέρια του, πριν κουβαλήσει μια σειρά από
τεράστια γεωτρύπανα στην άλλη άκρη του κόσμου…
Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι προκειμένου να μεταφέρει το τρυπάνι GPS Saturn στον Πρίνο, η Energean Oil & Gas χρειάστηκε να προϋπολογίσει έξο-
δα μεταφοράς (μεταφοράς, μόνο) της τάξης των 2 εκατ. ευρώ.
Για  να πειστούν επομένως οι μεγάλοι όμιλοι να λάβουν μέρος σε ένα δι-
αγωνισμό, θα πρέπει να ορίζονται με απόλυτη σαφήνεια και χωρίς ψιλά γράμ-
ματα τα «πεδία» που παραχωρούνται αρχικώς για έρευνα και, ακολούθως, αν
προκύψει αντικείμενο, για εκμετάλλευση…
Για το σκοπό αυτό, άλλωστε, υπογράφονται συμβάσεις 20-30 ετών, οι οποίες βασίζονται σε εκείνες του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Πέρα από το θέμα της ΑΟΖ ως  βασικές προϋποθέσεις για να βελτιώσει η χώρα μας την ανταγωνιστικότητά της στον τομέα της έρευνας και παραγωγής υδρογονανθράκων θεωρούνται: η ιδρυση κρατικού φορέα αρμόδιου για τη διαχείριση των δικαιωμάτων του δημοσίου, η ρύθμιση της διαδικασίας για τα σεισμικά μη αποκλειστικής χρήσης (non exclusive surveys), η μείωση της φορολογίας στο πλαίσιο των Ανωνύμων Εταιρειών (25-27% από 40%), η απλούστευση των διαδικασιών για άδεια αναζήτησης, η προσθήκη της διαδικασίας χορήγησης αδειών και με τη διαδικασία της «ανοιχτής πόρτας» (open door).



ΤO ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΓΕΩΤΡΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ


Ας δούμε όμως και τι μπορούμε να περιμένουμε από τις γεωτρήσεις με βάση την υπάρχουσα εμπειρία. Με 177 γεωτρήσεις από το 1903 μέχρι σήμερα, οι οποίες κάλυψαν έκταση 130.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, η  Ελλάδα κατατάσσεται στις  λιγότερο ερευνημένες περιοχές για κοιτάσματα υδρογονανθράκων, παγκοσμίως…
Με βάση έγκυρα στοιχεία, που έχει συγκεντρώσει ο γεωλόγος και  δρ Κωνσταντίνος Νικολάου, μεταξύ 1903 και 1974 έγιναν 52 ερευνητικές γεωτρήσεις (από ξένες εταιρίες όπως οι BP, TEXACO και CHEVRON). Δεκαεπτά γεωτρήσεις έκανε, στο διάστημα 1960-1967 το Ελληνικό Δημόσιο, 74 γεωτρήσεις πραγματοποίησε ανάμεσα στο  1975-1996 η πρώην θυγατρική των ΕΛΠΕ, ΔΕΠ-ΕΚΥ, άλλες 26 γεωτρήσεις, στην περιοχή Καβάλας / Πρίνου, έκανε, από το 1971 ως το 2010, η Κοινοπραξία NAPC και οι εταιρίες που τη διαδέχθηκαν και έξι γεωτρήσεις πραγματοποιήθηκαν από το 1997 ως το 2002 στη δυτική Ελλάδα, στο πλαίσιο των τελευταίων παραχωρήσεων περιοχών για έρευνα, σε Κοινοπραξίες των ΕΛΠΕ με τις εταιρίες Enterprise Oil και Triton.


Σημειώνεται, ότι  μόλις  το 15 % των γεωτρήσεων πραγματοποιήθηκε με επιστημονικά ορθό τρόπο, αφού οι περισσότερες από αυτές  έγιναν πριν από τη δεκαετία του’90 και  τα τρυπάνια προχώρησαν σε σχετικά μικρά βάθη.
Σήμερα, τα τρυπάνια μπορούν πλέον να φτάσουν σε μεγάλα βάθη θάλασσας (διερεύνηση μέχρι τα 3.000 μέτρα νερού), ενώ είναι δυνατή η αξιοποίηση οριακά εκμεταλλεύσιμων κοιτασμάτων, που μέχρι πριν μια δεκαετία θα ήταν αδύνατη.


Ακόμα και ατελείς πάντως, οι  έρευνες, επαλήθευσαν την ύπαρξη κοιτασμάτων πετρελαίου σε Πρίνο, Βόρειο Πρίνο, περιοχή Έψιλον, ’θω, Αμμώδη και Ανατολική Θάσο και Δυτικό Κατάκωλο.
Επίσης, έφεραν στο φως κοιτάσματα φυσικού αερίου στη Νότια Καβάλα και την Επανομή, συν ένα κοίτασμα ασφάλτου στη Ζάκυνθο.
Ωστόσο, το γεγονός ότι οι περιοχές αυτές (εξ)ερευνήθηκαν, δε σημαίνει ότι η
ύπαρξη υδρογονανθράκων σε αυτές έχει εκτιμηθεί πλήρως ή έχει αποκλει-
σθεί. Σύμφωνα με τον κ. Νικολάου, μικρός αριθμός από τις προαναφερθείσες
γεωτρήσεις (π.χ., μόνο 20-22 από τις συνολικά 149 στο Θρακικό Πέλαγος),
ανταποκρίνεται στα σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και, άρα, στο μέλλον, οι
περιοχές αυτές μπορεί να αποδειχτούν «χρυσοφόρες»


Περιοχές επί ελληνικού εδάφους, στις οποίες εκτιμάται ότι μπορεί να υπάρχει
πετρέλαιο, είναι: Θερμαϊκός Κόλπος, Δυτική Ελλάδα, Γρεβενά, Δυτική Θράκη,
θαλάσσια περιοχή Σποράδων, Αιγαίο και θαλάσσια περιοχή νότια-νοτιοανα-
τολικά της Κρήτης. Ειδικά για την Κρήτη (συμπεριλαμβανομένου του πεδίου της Γαύδου) θεωρείται «πιθανή» η ύπαρξη μεγάλου, αξιοποιήσιμου κοιτάσματος φυσικού αερίου.
   
Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΙΝΟΥ
Τη διαπίστωση πάντως, ότι τα κοιτάσματα βρίσκονται μόνο με γεωτρήσεις, επιβεβαιώνουν  κατά τον καλύτερο τρόπο οι έρευνες στον κόλπο της Καβάλας που  ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του ’60, όταν η Εταιρεία Πετρελαίων Βορείου Αιγαίου EΠΕ (ΕΠΒΑ) υπογράφει σύ΅βαση ΅ε το Βασίλειο της Ελλάδος για την παραχώρηση των δικαιω΅άτων Έρευνας & Ανάπτυξης.
 Η πρώτη ερευνητική γεώτρηση πραγ΅ατοποιείται το 1972 και ακολουθούν συνολικά άλλες οκτώ γεωτρήσεις, ΅έχρι το 1979, όταν και εγκαθίσταται η πρώτη εξέδρα παραγωγής αερίου, ενώ το 1981 ολοκληρώνονται και οι εγκαταστάσεις για το πετρέλαιο. Από το 1982 έως το 1988 η η΅ερήσια παραγωγή πετρελαίου ξεπερνά τα 20 χιλιάδες βαρέλια, ΅ε αποκορύφω΅α το 1984, όταν καθη΅ερινά παράγονται 26 χιλιάδες βαρέλια.
Το 1998 διακόπτεται προσωρινά η παραγωγή, λόγω «κόπωσης» του κοιτάσ΅ατος, η οποία ξεκινά πάλι το 1999.
Το 2003, η εταιρεία περνά στη Regal Petroleum. Στα ΅έσα του 2005, η εισηγ΅ένη στην εναλλακτική επενδυτική αγορά του Λονδίνου εταιρεία, ανακοινώνει ότι ανακάλυψε ένα από τα ΅εγαλύτερα κοιτάσ΅ατα έως ενός δισ. βαρέλια στην Ευρώπη. Η πραγματικότητα ωστόσο ήταν εντελώς διαφορετική και η «σπεκουλαδόρικη» αυτή ανακοίνωση, είχε αρνητικές συνέπειες για την εταιρεία που τελικά περιέρχεται στους εργαζό΅ενους προς εξυγίναση.
Τον Δεκέμβριο  του 2007, η Ενεργειακή Αιγαίου εξαγοράζει την Ευρωτεχνική Α.Ε και αποκτά τον έλεγχο της ΚΑΒΑΛΑ Oil  A.E μετά από σχετική συμφωνία με το Σωματείο Εργαζομένων στην Καβάλα Oil.
Ετσι, η «ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΙΓΑΙΟΥ» απέκτησε τα δικαιώματα της εκμετάλλευσης δύο νέων κοιτασμάτων (Βόρειος Πρίνος και Έψιλον) που εντοπίζονται στον κόλπο της Καβάλας, 8 χλμ. δυτικά της Θάσου και 18 χλμ. νότια της ηπειρωτικής ακτής και τον Απρίλιο του 2008 πέτυχε την παράταση των αδειών Εκμετάλλευσης Πρίνου και Νότιας Καβάλας από το Ελληνικό Δημόσιο.
Σημειώνεται, ότι η ΚΑΒΑΛΑ OIL Α.Ε. είναι η μοναδική εταιρία εξόρυξης υδρογονανθράκων στην Ελλάδα, δηλαδή η μόνη εταιρία που “παράγει” πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η εταιρεία, αποτελεί συνέχεια της Εταιρείας Πετρελαίων Βορείου Αιγαίου E.Π.Ε. (Ε.Π.Β.Α.), η οποία ξεκίνησε τις δραστηριότητες έρευνας και παραγωγής πετρελαίου στον Κόλπο της Καβάλας στο τέλος της δεκαετίας του ’60.


ΟΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
Οι κύριες εγκαταστάσεις της ΚΑΒΑΛΑ OIL Α.Ε. περιλαμβάνουν:


• Το σύμπλεγμα των θαλάσσιων εξεδρών του Πρίνου (δύο εξέδρες παραγωγής «AΛΦΑ» και «BΗΤΑ», μία εξέδρα επεξεργασίας «ΔΕΛΤΑ», ένα πυρσό και γέφυρες σύνδεσης και επικοινωνίας των εξεδρών).
• Τη θαλάσσια εξέδρα παραγωγής φυσικού αερίου από το κοίτασμα της Νότιας Καβάλας «KΑΠΠΑ».
• Τους αγωγούς μεταφοράς αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου.
• Τις χερσαίες εγκαταστάσεις επεξεργασίας και αποθήκευσης στη Νέα Καρβάλη, το εργοστάσιο «ΣΙΓΜΑ».
• Το σταθμό και το αγκυροβόλιο φόρτωσης σταθεροποιημένου αργού πετρελαίου.     
ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΒΗΜΑΤΑ
Η παραγωγή του κοιτάσ΅ατος του Πρίνου, ήταν πριν το 2009, ΅όλις 1.300 βαρέλια. Η «Ενεργειακή Αιγαίου», υλοποιώντας σε φάσεις ένα επενδυτικό πρόγρα΅΅α 200 εκατ. δολ. ολοκλήρωσε και τη δεύτερη φάση των γεωτρήσεων. Σύμφωνα με την έκθεση του Συ΅βουλίου Εθνικής Ενεργειακής Στρατηγικής, το 2008 στην περιοχή του Β. Αιγαίου,  η παραγωγική δυνατότητα είναι της τάξης των 200 έως 350 χιλιάδες βαρελιών. Ποσότητα ικανή για να καλύψει σχεδόν το 50% της ζήτησης της χώρας σε πετρέλαιο.
Κι ενώ η  «Ενεργειακή Αιγαίου» σχεδίαζε μέσα στο 2011 νέες εξερευνητικές γεωτρήσεις με βάση την επανεκτίμηση των στοιχείων από τις σεισμικές έρευνες που πραγματοποιήθηκαν, τόσο την περίοδο 1993 – 1997, αλλά κυρίως το 2009 όταν το ωκεανογραφικό «ΑΙΓΑΙΟ» με τους επιστήμονες του ΕΛΚΕΘΕ και τη συνεργασία του Πανεπιστημίου της Δανίας πραγματοποίησε έρευνες δύο διαστάσεων σε μια περιοχή 2.000 χιλιομέτρων, τα σχέδια…ανατράπηκαν.
Ανατράπηκαν, λόγω της γνωστής διαμάχης με τα ΕΛΠΕ, που ως κάτοχοι επίσης της  άδειας εκ΅ετάλλευσης  της περιοχής στα δυτικά της Θάσου, νοτιότερα από το πεδίο «Ε» δεν έδωσαν συγκατάθεση στην «Ενεργειακή Αιγαίου» να ξεκινήσει  τις νέες γεωτρήσεις. Σημειώνεται, ότι  η Ενεργειακή Αιγαίου» διαθέτει  σε αυτό το σημείο, άδεια εκ΅ετάλλευσης σε ποσοστό 70% και το υπόλοιπο 30% ανήκει στα ΕΛΠΕ. Αντίθετα, κι ενώ υποτίθεται ότι είχε εγκριθεί από το υπουργείο  Ενέργειας, συμβιβαστική λύση μεταβίβασης και εκχώρησης του ποσοστού, τα ΕΛΠΕ, ζήτησαν περαιτέρω εγγυήσεις σχετικά με την τεχνογνωσία και την κεφαλαιακή επάρκεια της ΕΑ.
Η ΑΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΩΤΡΥΠΑΝΟΥ
Τελικά, με τον διευθύνοντα σύμβουλος της «Ενεργειακής Αιγαίου» κ. Μαθιό Ρήγα να ανακοινώνει ότι «η Ενεργειακή Αιγαίου και η Kavala Oil θα λάβουν όλα τα απαραίτητα ένδικα μέσα για τη διεκδίκηση και υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους» το  υπερσύγχρονο γεωτρύπανο του Πρίνου αποχώρησε.
Με ημερήσιο κόστος 150.000 δολάρια την ημέρα, έπρεπε είτε να πάει να κάνει μια άλλη γεώτρηση στην περιοχή, είτε να αποδεσμευτεί.
Τι μέλλει γενέσθαι από τώρα και στο εξής στο κοίτασμα του Πρίνου ουδείς γνωρίζει.  Από τη δική της πλευρά, η ΕΑ έχει ήδη επενδύσει 80 εκατ. δολάρια στην περιοχή της Καβάλας και σίγουρα δεν θα εγκαταλείψει αμαχητί την επένδυσή της.  Από την άλλη, για να επανέλθει το γεωτρύπανο, θα πρέπει, να έχουν διασφαλιστεί πλήρως, η συνέχεια και οι ισορροπίες με τα ΕΛΠΕ. Και αφού  αυτά διασφαλιστούν, το επόμενο ερώτημα,  είναι τι θα κοστίσει το  γεωτρύπανο εκείνη τη στιγμή, αφού η ενοικίασή του, συναρτάται άμεσα  από την  τιμή του πετρελαίου. Συμπέρασμα; Όλα τα του πετρελαίου δύσκολα…


 


 


 

  Περιεχόμενα
ΕΝ ΑΡΧΗ
ΟΔΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ: ΠΕΡΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΓΟΡΑΣ
ΑΓΟΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΕΙΔΩΝ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΡΣΕΝΟΣ
ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
ΑΓΟΡΑ ΤΗΛΕΦΩΝΙΑΣ-ΙΝΤΕΡΝΕΤ
CYTA: «ΠΑΤΑΕΙ» ΓΕΡΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
ΑΡΘΡΟ Ι. ΛΑΖΑΡΙΔΗ
ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ: ΕΝΘΑΡΡΥΝΟΝΤΑΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ...
ΛΙΑΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ: Η ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕ ΣΤΑΣΙΜΟΤΗΤΑ Η ΜΕΙΩΣΗ ΤΖΙΡΟΥ ΤΟ 2010
ΕΞΑΓΩΓΕΣ: ΑΥΞΗΣΗ ΣΕ ΟΓΚΟ ΚΑΙ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ
MEDIA STROM: «ΑΝΕΒΑΖΕΙ ΤΑΧΥΤΗΤΑ» ΜΕ ΝΕΑ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΑΚΗ ΜΟΝΑΔΑ
BLACKROCK: ΣΤΑ 2 ΤΡΙΣ. ΤΑ ETF ΕΩΣ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ 2012
SAXO BANK: ΕΤΟΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΧΕΤΑΙ ΑΝΑΚΑΜΨΗ ΤΟ 2011
ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΑΚΗΣ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ
ΜΥΘΟΣ ΖΥΘΟΠΟΙΙΑ: ΑΥΞΑΝΕΙ ΠΩΛΗΣΕΙΣ, ΜΕΡΙΔΙΑ ΚΑΙ BRANDS
ΠΛΑΙΣΙΟ: ΠΕΡΑΣΕ ΤΟ «ΓΕΡΟ» ΚΡΑΣ-ΤΕΣΤ ΤΟΥ 2010
FOURLIS: ΝΕΟ CONCEPT, ΕΝΟΨΕΙ
ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ EUROMONEY: ΕΙΝΑΙ ΤΟ EFSF Η ΦΘΗΝΟΤΕΡΗ ΛΥΣΗ
ΣΤΑ ΕΝΔΟΤΕΡΑ ΤΟΥ ΧΑ
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ
ΝΕΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ
ΔΙΑ ΤΑΥΤΑ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΣΕ ΜΟΡΦΗ EBOOK

 Όροι και προϋποθέσεις του site