Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Older Conferences

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

More ...

 


Οκτώβριος 2011-τ.376                              

ΕΜΠΟΡΙΟ: Ο ΜΕΓΑΛΟΣ «ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ» ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΡΟΑΓΓΕΛΟΣ ΑΛΛΑΓΩΝ...


 


της Αντας Σεϊμανίδη



Το εμπόριο, από υπόδειγμα της μικρής επιχειρηματικότητας με υψηλά ποσοστά αυτοαπασχόλησης, μετατράπηκε μέσα σε δέκα χρόνια σε προνομιακό πεδίο μισθωτής απασχόλησης.


O κλάδος του εμπορίου θεωρείται δικαίως ο μεγάλος «εργοδότης» της ελληνικής οικονομίας, κυρίως, εξαιτίας του διαχρονικά υψηλού ποσοστού του μεριδίου που κατέχει στη συνολική απασχόληση. Το Β’ Τρίμηνο του 2009 η απασχόληση στο εμπόριο έφτασε στο18,3% της συνολικής απασχόλησης στην ελληνική οικονομία (Έρευνα Εργατικού Δυναμικού).
Παράλληλα, το εμπόριο αναδεικνύεται ως ο κλάδος στο οποίον  καταγράφονται σοβαρές αναδιαρθρώσεις και ανακατατάξεις στην εσωτερική δομή της απασχόλησης, αναδιαρθρώσεις που αποτελούν  τον προπομπό των αλλαγών της δομής και της διάρθρωσης του  ελληνικού παραγωγικού μοντέλου.
Το εμπόριο, από υπόδειγμα της μικρής επιχειρηματικότητας με υψηλά ποσοστά αυτοαπασχόλησης, μετατράπηκε μέσα σε δέκα χρόνια σε προνομιακό πεδίο μισθωτής απασχόλησης. Συγκεκριμένα, η μισθωτή απασχόληση αντιπροσωπεύει πλέον το  53% της συνολικής απασχόλησης του εμπορίου ενώ οι  αυτοαπασχολούμενοι συρρικνώθηκαν κατά 10 μονάδες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει στη συνέχεια  η κυρία Βάλια Αρανίτου,  επιστημονική σύμβουλος στην Εθνική Συνομοσπονδία Ελληνικού Εμπορίου, και λέκτορας  στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, το εμπόριο αποτελεί αφενός προάγγελο μεγάλων αλλαγών αλλά ταυτόχρονα και αποδέκτη των μηνυμάτων των εν εξελίξει μετασχηματισμών στην ελληνική οικονομία.


   
ΑΠΟ ΕΡΓΟΔΟΤΗΣ ΝΕΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ...
Την περίοδο1993-2009,  το εμπόριο αναδεικνύεται ως ο προνομιακός κλάδος εισόδου νέων και γυναικών. Το 29,5% των θέσεων  εργασίας που δημιουργήθηκαν στην ελληνική οικονομία οφείλονται στην ανάπτυξη του εμπορικού τομέα.
 Η αναλογία των  γυναικών κατά το 2009 ανήλθε στο 42,8%, έναντι 39,8% για το
σύνολο της οικονομίας, ενώ ένας στους τέσσερις εργαζόμενους ηλικίας κάτω των 25 ετών, απασχολείται στο εμπόριο. Από τα μέσα του 2009, εμφανίζεται δραστική μείωση στην απασχόληση στο Εμπόριο, καταγράφοντας για πρώτη φορά λιγότερο από 800.000 απασχολούμενους (791.700 Δ΄τρίμηνο  2009).
Η μείωση της απασχόλησης στο εμπόριο οφείλεται κυρίως στην μείωση του αριθμού των εργοδοτών (-11%) και, δευτερευόντως, στη μείωση των αυτοαπασχολούμενων (-6%). Η ίδια εικόνα αποτυπώνεται και με άξονα το φύλο:
Οι μειώσεις  στην απασχόληση ανδρών – γυναικών για το εμπόριο εμφανίζουν
μεγαλύτερη ένταση (-3,9% και -6,7% αντίστοιχα) σε σύγκριση με τις μεταβολές στο σύνολο της οικονομίας οι οποίες φτάνουν το  2,5% για τους άνδρες και -0,4% για τις γυναίκες.



… ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ


Κατά την κ. Αρανίτου, αν  υποθέσουμε ότι το εμπόριο αποτελεί τον αποδέκτη των μηνυμάτων των εν εξελίξει μετασχηματισμών στην ελληνική οικονομία, φαίνεται ότι η
έκταση και το βάθος της παρούσας κρίσης υποδεικνύουν ένα προβληματικό μέλλον για την αγορά εργασίας, τη  συνολική απασχόληση και την παραγωγική δομή.
Μια κρίση όμως που με ένα ιδιαίτερο τρόπο δεν είναι καινούργια και  θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως μια κρίση σε δύο φάσεις. Η πρώτη φάση, αφορά στην τεράστια αναδιάρθρωση που καταγράφεται στο χώρο του λιανεμπορίου από το τέλος της δεκαετίας του 1980, αρχές δεκαετίας 1990. Και η δεύτερη, αφορά την τρέχουσα οικονομική και πολιτική κρίση.


 Η πρώτη φάση της κρίσης στο εμπόριο ξεκίνησε με  τους «κατακλυσμιαίους» ρυθμούς εγκατάστασης super markets για να συνεχίσουν τα διεθνικά πολυκαταστήματα, τα πολυκαταστήματα νέου τύπου,τα big boxes και τα εμπορικά κέντρα. Ως αποτέλεσμα, έκλεισαν πολλές μικρές επιχειρήσεις  (πχ μπακάλικα, πολλά καταστήματα ηλεκτρικών κ.λ.π). Ενδεικτικό αυτής της κρίσης είναι ο εντυπωσιακός μετασχηματισμός των εργοδοτών και της αυτοαπασχόλησης σε μισθωτή εργασία.
Η δεύτερη φάση της κρίσης είναι η σημερινή  οικονομική κρίση , η οποία έδωσε ουσιαστικά την χαριστική βολή επιταχύνοντας τα λουκέτα των μικρών επιχειρήσεων.
Πρόκειται, για ένα περιβάλλον που περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών οι οποίοι στρέφονται σε είδη πρώτης ανάγκης, με  χαμηλή ρευστότητα που εμποδίζει τις επιχειρήσεις να αντεπεξέλθουν στα  φοροεισπρακτικά  μέτρα  και με μεγάλο μέρος των εμπόρων να έχουν απωλέσει το οικονομικό και κοινωνικό status του 1970.   



ΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ


Σε ότι αφορά τη χωρική διάρθρωση του   ελληνικού εμπορίου έχει αλλάξει ριζικά.
από τον Οκτώβριο του 2005, οπότε και εγκαινιάστηκε το εμπορικό και ψυχαγωγικό κέντρο Mediterranean Cosmos, στην Πυλαία Θεσσαλονίκης.
 Η  ταυτόχρονη επιτυχία του«The Mall» , που ξεκίνησε τη λειτουργία του επίσης το φθινόπωρο του 2005 , σε συνδυασμό με τις χωροταξικές διευθετήσεις έδωσε το παράδειγμα σε άλλους επενδυτές ώστε τα τελευταία πέντε χρόνια να έχουν δημιουργηθεί στην ελληνική επικράτεια τα εξής εμπορικά κέντρα: «Golden Hall», «City Link» «The Athens Heart» «West Plaza», «Mediterranean Cosmos», «Olympia Mall» (Τρίκαλα),
«Pantheon Plaza» (Λάρισα), και «Gaea Lifestyle Center»  (Λάρισα), κ.α.
Χαρακτηριστική της νέας χωροταξικής εξέλιξης είναι η σύγκριση των κυρίαρχων τόπων χωροθέτησης εμπορίου στην Αττική , το 2009, με αυτούς του 1978 και του 1988.
Το 1978 κυρίαρχοι τόποι χωροθέτησης  του εμπορίου ήταν: Το Κέντρο της Αθήνας (Ομόνοια, Σύνταγμα, Ερμού Πατησίων), το  κέντρο του Πειραιά, κέντρα γειτονιών μικρότερης σημασίας (Κυψέλη, Παγκράτι,Αμπελόκηποι), το δίπολο Περιστέρι-Αιγάλεω στη Δυτική Αθήνα και η Νέα Ιωνία.
Το 1988 κυρίαρχοι τόποι ήταν: το Κέντρο της Αθήνας (Ομόνοια, Σύνταγμα, Ερμού Πατησίων), το κέντρο του Πειραιά, κέντρα γειτονιών μικρότερης σημασίας(Κυψέλη, Παγκράτι,Αμπελόκηποι), το δίπολο Περιστέρι-Αιγάλεω στη Δυτική Αθήνα, η Νέα Ιωνία,πόλοι στα βόρεια ανατολικά προάστια και ενίσχυση της Λ. Μεσογείων και
μικροί θύλακοι εμπορίου σε παραθεριστικούς οικισμούς.


Το 2009 κυρίαρχοι τόποι χωροθέτησης  των νέων μορφών εμπορίου (πολυκαταστήματα, Box Stores, Malls  μικτού τύπου εγκαταστάσεις εμπόριο-αναψυχή) ήταν αφενός οι  «παραδοσιακοί» τόποι (  Κέντρα Αθήνας Πειραιά, Περιστέρι, Αιγάλεω, Νέα Ιωνία) και αφετέρου νέοι τόποι (Βόρεια, Νότια Προάστια, Περιαστικός Χώρος)


Eίναι εμφανές ότι η μητροπολιτική Αθήνα εμφανίζει τεράστια ποικιλία στα είδη, τις χωροθετήσεις, τις λογικές και τις οργανωτικές μορφές του λιανικού εμπορίου, εμφανίζοντας παράλληλα τόσο τη μέγιστη εξειδίκευση όσο και τα μέγιστα μεγέθη στον ελλαδικό χώρο, ενώ ακολουθούνται σε μεγάλο βαθμό τα μητροπολιτικά πρότυπα διασκορπισμού του εμπορίου, εμφανίζοντας μεταξύ άλλων εξειδικευμένες περιοχές, προαστιακό εμπόριο, οργάνωση του εμπορίου σε κέντρα και υποκέντρα, διάχυτο λιανικό εμπόριο και niche αγορές


 «ΓΕΩΒΑΣΗ ΕΜΠΟΡΙΟΥ» : ΑΠΟΤΡΕΠΟΝΤΑΣ ΤΑ ΛΟΥΚΕΤΑ


Στη λήψη λανθασμένων επιχειρηματικών αποφάσεων που θα οδηγήσουν σε αύξηση των «λουκέτων» αλλά και αντίστοιχα στον εντοπισμό «ευκαιριών» συμβάλει το πληροφοριακό σύστημα «ΓΕΩΒΑΣΗ ΕΜΠΟΡΙΟΥ» που αναπτύσσεται από το ΕΜΠ και το Ινστιτούτο Εμπορίου και Υπηρεσιών της ΕΣΕΕ (ΙΝΕΜΥ) και το οποίο έχει ιδιαίτερη σημασία ειδικά αυτήν την κρίσιμη περίοδο.
Η «ΓΕΩΒΑΣΗ ΕΜΠΟΡΙΟΥ» έχει σχεδιαστεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να είναι δυνατή η επέκταση και ενημέρωσή της  με την προσθήκη νέων δεδομένων.
Τα νέα δεδομένα θα μπορεί να αφορούν είτε περιοχές στην Αττική είτε άλλες πόλεις  και γεωγραφικές ενότητες Βασικός στόχος του συστήματος ανάμεσα σε άλλα είναι να απαντηθούν ερευνητικά ερωτήματα όπως: Πως οριοθετούνται σήμερα οι εμπορικές περιοχές,  η σημασία του σχεδιασμού στην ανάπτυξη της «νέας χωρικότητας του Εμπορίου», πότε υπάρχει «χωρικός κορεσμός» του εμπορίου, ποια  ζητήματα πολιτικής για το λιανικό εμπόριο θέτουν οι «νέες χωρικότητές» του και ποια είναι η σύνθεση του καταναλωτικού σώματος.
ΕΚΤΟΣ ΑΣΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ
Από την μέχρι σήμερα  έρευνα  του συστήματος «ΓΕΩΒΑΣΗ», που έχει ξεκινήσει το Ινστιτούτο Εμπορίου και Υπηρεσιών της Εθνικής Συνομοσπονδίας  προκύπτει ότι η  έλλειψη υπερτοπικότητας αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του λιανεμπορίου στο λεκανοπέδιο της Αττικής, κυρίως λόγω της έλλειψης διασύνδεσης των δήμων με μέσα μαζικής μεταφοράς. Eτσι, από τη μια παραμένει μεγάλη η συγκέντρωση των λιανεμπορικών επιχειρήσεων στο κέντρο της Αθήνας, ενώ αναπτύσσονται πλέον μεγάλα εμπορικά κέντρα εκτός του αστικού ιστού της πόλης όπως το εκπτωτικό χωριό στα Σπάτα, όπου υπάρχει εύκολη πρόσβαση με το αυτοκίνητο και απευθύνονται στους καταναλωτές που επιθυμούν να αφιερώσουν πολλές ώρες σε αγορές. Ειδικά στον Δήμο Αθηναίων όσο και στους υπόλοιπους δήμους, οι λιανεμπορικές επιχειρήσεις του κλάδου ένδυσης, υπόδησης, οικιακού εξοπλισμού κ. λπ. αναπτύσσονται σε συγκεκριμένες ζώνες. Μάλιστα, η ύπαρξη παλαιών εμπορικών δρόμων σε όλους σχεδόν τους δήμους λειτουργεί αντισταθμιστικά προς την άναρχη εγκατάσταση εμπορικών επιχειρήσεων εκτός του ιστού της πόλης.
Ο κλάδος του λιανικού εμπορίου «επιμορφωτικών ειδών και ειδών ψυχαγωγίας σε εξειδικευμένα καταστήματα» παρουσιάζει έντονη συγκέντρωση στις παραδοσιακές «πιάτσες» του κέντρου (Ιπποκράτους, Σόλωνος κ. λπ.). Αντιθέτως, οι επιχειρήσεις τροφίμων, ενώ έχουν πολύ σημαντική παρουσία σε όλο το πολεοδομικό συγκρότημα του Λεκανοπεδίου δεν εμφανίζουν «πιάτσες», διαχέονται στον αστικό ιστό και οι μόνες σημαντικές συγκεντρώσεις είναι αυτές της Βαρβακείου και των γειτονικών δρόμων στο κέντρο της Αθήνας.
Το γεγονός, βεβαίως, της έλλειψης υπερτοπικότητας του λιανεμπορίου στην Αττική καταδεικνύει και τη σημασία των τοπικών αγορών από οικονομικής και κοινωνικής άποψης, αλλά και την ύπαρξη ευκαιριών για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν στις αγορές αυτές. Από την άλλη, τα στοιχεία που δείχνουν κορεσμό –η ύπαρξη, για παράδειγμα, τριών εμπορικών κέντρων στην περιοχή του Αμαρουσίου– μπορούν να εμποδίσουν τη λήψη λανθασμένων επιχειρηματικών αποφάσεων που θα οδηγήσουν σε αύξηση των «λουκέτων».
 


ΤΑ «ΛΟΥΚΕΤΑ» ΜΙΚΡΩΝ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΩΝ


Και μια που μιλάμε για «λουκέτα» να υπενθυμίσουμε ότι κατά την επικαιροποιημένη μελέτη του Ινστιτούτου Εμπορίου και Υπηρεσιών της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ελληνικού Εμπορίου (ΕΣΕΕ),  μέσα στους επόμενους μήνες θα κλείσουν  περί τις 53.000 εμπορικές  επιχειρήσεις. Σύμφωνα με το «Δείκτη Επιβίωσης Εμπορίου», ο οποίος εξετάζει μόνο εμπορικούς δρόμους, μέσα σε δύο μόλις χρόνια, λουκέτο έβαλαν 68.000 επιχειρήσεις σε κεντρικά πόστα. Με βάση τα παραπάνω, η προβολή της πορείας του Δείκτη Επιβίωσης, δείχνει ότι, με δεδομένο το σημερινό αριθμό των εν λειτουργία επιχειρήσεων και το ρυθμό αύξησης των «λουκέτων», σε ένα χρόνο, τον Αύγουστο του 2012, θα λειτουργούν 53.000 λιγότερες επιχειρήσεις. Ακόμη ένα συμπέρασμα της έρευνας είναι η τάση μεταφοράς των εμπορικών επιχειρήσεις από παρόδους σε κεντρικούς δρόμους των πόλεων κυρίως εξαιτίας της μείωσης των ενοικίων και τις μεγάλης προσφοράς κενών καταστημάτων.
Επίσης από τις επιχειρήσεις που έχουν βάλει «λουκέτο» επί της ουσίας, μόνο το 25% έχει κλείσει και τα βιβλία της.  Σημειώνεται ιδιαίτερα ότι μεταξύ των «θυμάτων» είναι όχι μόνο μικρές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις αλλά και μεγάλες που διακόπτουν την επιχειρηματική τους δραστηριότητα.  Συγκριτικά με την Αθήνα, η κατάσταση του εμπορίου στη Θεσσαλονίκη είναι ακόμη πιο δραματική, καθώς όπως δείχνουν τα στοιχεία της έρευνας της ΕΣΕΕ, καταγράφεται σχεδόν διπλασιασμός των λουκέτων από τον Αύγουστο του 2010.  Αλλά και από τη δική του πλευρά, ο  Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Λιανικής Πώλησης Ελλάδος (ΣΕΛΠΕ) τονίζει ότι η κατάσταση στο λιανικό εμπόριο έχει φθάσει σε οριακό σημείο επισημαίνοντας  δια στόματος του προέδρου του κ. Θεόδωρου Βάρδα, ότι οι υπάρχουσες πολιτικές μονόπλευρης λιτότητας, οριζόντιας συρρίκνωσης και μιζέριας, με πλήρη έλλειψη αναπτυξιακών μέτρων μπορεί να εξυπηρετούν βραχυχρόνιες δημοσιονομικές ανάγκες,  αλλά διαρρηγνύουν το κοινωνικό ιστό σε τέτοιο βαθμό που η ανασύνθεση της κοινωνίας να γίνεται δυσκολότερη και η ανάκαμψη μακρινός στόχος.  Επίσης και ο  πρόεδρος της Κεντρικής Ενωσης Επιμελητηρίων (ΚΕΕ), Γιώργος Κασιμάτης   επισημαίνει ότι  στη διάρκεια του 2010  και του πρώτου εξαμήνου του 2011,  το 90% των επιχειρήσεων εμφανίζει μείωση πωλήσεων, ενώ το εμπόριο έχασε τζίρο ύψους 8,5 δισ. ευρώ και αυξήθηκε κατά 30% ο αριθμός των καταστημάτων που «έβαλε λουκέτο» λόγω της κρίσης. Κατά τον κ. Κασιμάτη
 η επιχειρηματικότητα δεν αντέχει άλλη αύξηση φορολογικών βαρών, ούτε ως προς την άμεση, αλλά και ούτε και ως προς την έμμεση φορολογία σε μια περίοδο μάλιστα όπου οι προοπτικές χρηματοδότησης από το τραπεζικό σύστημα παραμένουν κλειστές , ακόμη και για τις βιώσιμες  επιχειρήσεις. Με αυτά τα δεδομένα  ακόμη και οι υγιείς επιχειρήσεις μετατρέπονται πλέον μέρα με τη μέρα σε προβληματικές.
Η ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΑΝΑΨΥΧΗΣ
Eκεί μόνον που τα πράγματα φαίνεται να …παλεύονται κάπως ακόμα είναι στα  μεγάλα εμπορικά κέντρα  όπου η επισκεψιμότητα συνδυάζεται άμεσα με την ψυχαγωγία.  Μπορεί λοιπόν οι τζίροι να πέφτουν, αλλά οι πελάτες συνεχίζουν, όπως έλεγαν οι παλιοί έμποροι να μπαίνουν μέσα αφήνοντας  έστω την …σκόνη των παπουτσιών τους. Οι κινήσεις άλλωστε στον χώρο μιλούν από μόνες τους:  η  Attica με τη Lamda Development  προχωρούν ήδη ( αντί να την αναστείλουν λόγω κρίσης) στη  δημιουργία πολυκαταστήματος στο εμπορικό κέντρο Mediterranean Cosmos, στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για μια επένδυση 5 εκατ. ευρώ, η οποία θα χρηματοδοτηθεί από αύξηση κεφαλαίου της εταιρείας Αττικά Πολυκαταστήματα που διαχειρίζεται το πολυκατάστημα Attica. Το νέο πολυκατάστημα  της Attica στη Θεσσαλονίκη, θα καλύψει ένα κενό  που υπάρχει σε αυτόν τον χώρο, δηλαδή ένα πολυκατάστημα με μεσαίες - υψηλές τιμές και επώνυμες φίρμες.
Το νέο πολυκατάστημα θα απασχολεί 250 εργαζόμενους και αναμένεται να έχει έσοδα 13 εκατ. ευρώ τον πρώτο χρόνο λειτουργίας  του.
Σημειώνεται ότι  το Attica  και στην Αθήνα επηρεάστηκε λιγότερο από την κρίση σε σχέση με την υπόλοιπη αγορά ( όπως εκτιμά η διοίκηση του θα παρουσιάσει το θα σημειώσει μέσα στο 2011 μείωση πωλήσεων κατά 15% στο Σύνταγμα  και μόνον κατά 5% στο Golden Hall ( άξονας Λεωφ. Κηφησίας)


ΚΙΝΗΣΗ ΣΤΟ ΕΚΠΤΩΤΙΚΟ ΧΩΡΙΟ
Εν τω μεταξύ και το  εκπτωτικό  χωριό   της McArthurGlen στα Σπάτα το χωριό, το οποίο λειτουργεί εδώ ελάχιστους μήνες  έχει μεγάλη επισκεψιμότητα , δικαιώνοντας την εκτίμηση του γενικού του διευθυντή   κ. Γ. Κασιμάτη   ότι το συγκεκριμένο επιχειρηματικό μοντέλο «αντέχει»  στην κρίση. Τα 110 καταστήματα που διαθέτει προσφέρουν τα προϊόντα τους με εκπτώσεις από 30% έως 70% όλο το χρόνο ενώ τον  πρώτο χρόνο λειτουργίας αναμένονται 3 εκατομμύρια επισκέψεις και τον δεύτερο χρόνο οι πωλήσεις αναμένεται να φτάσουν τα 100 εκατ. ευρώ.
Στο χωριό απασχολούνται περίπου 1.000 εργαζόμενοι,  ενώ παράλληλος στόχος της διοίκησης είναι η προσέλκυση τουριστών και αναβάθμισης της ευρύτερης περιοχής των Σπατών σε τουριστικό προορισμό. Τα McArthurGlen Designer Outlets είναι μέλος της McArthurGlen Group, ηγέτιδας στην ανάπτυξη και διαχείριση εκπτωτικών κέντρων στην Ευρώπη. Ο όμιλος, απαρτίζεται από 19 κέντρα στην Ευρώπη, από το 1995.


 


 


ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ


ΤΟ ΜΩΡΟ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ...ΕΦΗΒΟΣ



Με το  51% των  Ελλήνων on-line καταναλωτών να πραγματοποιούν on-line αγορές πάνω από 5 φορές σε ένα  εξάμηνο ( στοιχεία 2011), με τον   ετήσιο  μέσο  όρο αξίας αγορών ανά on-line καταναλωτή,  να κυμαίνεται  πλέον στα €1500   και τη  συνολική αξία πωλήσεων των   e-shops της χώρας  να αναμένεται να ξεπεράσει τα 1,5 δισ. ευρώ μέσα στο 2011 ( σχεδόν 80% περισσότερες απ’ ό, τι το 2009), ένα είναι σίγουρο: το ηλεκτρονικό εμπόριο, από μωρό που ήταν πριν από ελάχιστα χρόνια στη χώρα μας, μεγάλωσε  και έγινε έφηβος. Στην παρούσα φάση δε, λόγω και της αλματώδους ανάπτυξής του αντιμετωπίζει  κατ΄ αντιστοιχία, τα προβλήματα ενός εφήβου…Τα προβλήματα αυτά, είναι κυρίως θεσμικά, στη  Δυτική δε  Ευρώπη, όπου τα 2/3 των χρηστών του Διαδικτύου αγοράζουν on-line  έχουν πλέον  ξεπεραστεί. Στην Ελλάδα, παρά την αλματώδη ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου,  το καταναλωτικό κοινό συνεχίζει να είναι διστακτικό  κυρίως λόγω των προβλημάτων αυτών.
    
  
ΤΑ...ΕΦΗΒΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ
Το πρώτο πρόβλημα της «εφηβείας» επισημαίνεται από τον καθηγητή κ. Γ. Δουκίδη, που επόπτευσε πρόσφατα σχετική έρευνα του Εργαστηρίου Ηλεκτρονικού Εμπορίου (ELTRUN):Πάνω από το 50% των ελληνικών ηλεκτρονικών καταστημάτων είναι επικίνδυνα για on line συναλλαγές, αφού δεν έχουν, όπως θα όφειλαν, εξασφαλίσει για τους πελάτες τους τη δυνατότητα ακύρωσης της παραγγελίας ή αντικατάστασης των προϊόντων, στοιχεία επικοινωνίας από πλευράς πελάτη σε περίπτωση διαφωνίας. Η έρευνα, δείχνει επίσης πληθώρα ηλεκτρονικών καταστημάτων που όμως δεν λειτουργούν όλα σύμφωνα με τη νομοθεσία και τους κανόνες ασφάλειας των συναλλαγών καθώς  δεν υπάρχει κάποιο σχετικό μητρώο ή κατάλογος ηλεκτρονικών καταστημάτων αντίστοιχο με εκείνο που υπάρχει σε όλες τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στη χώρα μας την τελευταία διετία, τα ηλεκτρονικά καταστήματα έχουν τουλάχιστον τριπλασιαστεί και πλέον υπολογίζονται σε περισσότερα από 1.500. Το Εργαστήριο ELTRUN έχει καταγράψει πάνω από 900 ηλεκτρονικά καταστήματα, εκ των οποίων όμως «περίπου το 1/3 έχει σοβαρά θέματα ποιότητας όσον αφορά τη λειτουργία τους και τις προσφερόμενες υπηρεσίες.
Πιο συγκεκριμένα, τουλάχιστον το 15% των e-shops θα πρέπει να τα αποφεύγουν οι on-line αγοραστές, αφού δεν παρουσιάζουν τα βασικά στοιχεία μιας τυπικής επιχείρησης όπως η διεύθυνση καθώς και το τηλέφωνο και το e-mail. Επίσης, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία τα e-shops θα πρέπει να αποσαφηνίζουν στους on-line αγοραστές με απλό τρόπο τους «όρους χρήσης του ηλεκτρονικού καταστήματος». Δυστυχώς το 40% των ελληνικών ηλεκτρονικών καταστημάτων αποφεύγει να αποσαφηνίσει τα παραπάνω στους on-line καταναλωτές και άρα θεωρούνται ότι είναι επικίνδυνα ώστε να πραγματοποιούνται on-line συναλλαγές.


   
ΜΗΤΡΩΟ ΚΑΙ AFTER SALES
Πέρα όμως από την ανάγκη τήρησης μητρώου και πιστοποίησής τους από ανεξάρτητο οργανισμό, το 55% των ελληνικών ηλεκτρονικών καταστημάτων έχει βασικές παραλήψεις  και σε ότι αφορά την εξυπηρέτηση των πελατών.
Συγκεκριμένα, μόνο 1 στα 4 ελληνικά ηλεκτρονικά καταστήματα παρέχουν προχωρημένες υπηρεσίες που αξιολογούνται ιδιαίτερα υψηλά από τους Έλληνες καταναλωτές όπως η εξυπηρέτηση μετά την πώληση (after-sales) και η συνεχής πληροφόρηση για την εξέλιξη της παραγγελίας.
Με αυτά τα δεδομένα θεωρείται αναγκαίο να γίνουν οι σωστές θεσμικές παρεμβάσεις από την Γενική Γραμματεία Εμπορίου στο πλαίσιο της στρατηγικής για την Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση με κύριους άξονες την καταγραφή όλων των ηλεκτρονικών καταστημάτων σε επίσημο μητρώο, την δημιουργία οδηγού βέλτιστων πρακτικών για τις ηλεκτρονικές επιχειρήσεις και συναλλαγές και την συνεχή αξιολόγηση-πιστοποίηση τους από ανεξάρτητο οργανισμό.
Ευνοώντας τα τυποποιημένα προϊόντα
Αντίθετα, από πλευράς Ελλήνων καταναλωτών ,υπάρχει ωριμότητα σε σχέση με την χρήση του ηλεκτρονικού εμπορίου.  Συγκεκριμένα:το 50% των on-line καταναλωτών, διαχειρίζεται on-line τους λογαριασμούς του αξιοποιώντας την ηλεκτρονική τραπεζική (πληροφορίες και συναλλαγές), ενώ το 42% προσπαθεί να βρει συχνά πληροφορίες για ημερήσιες προσφορές (μια πολύ σημαντική ανερχόμενη τάση), ενώ δεν είναι αμελητέα η συχνή εμπλοκή τους με on-line δημοπρασίες (16%) και θέματα real-estate (16%). Οι σημαντικότεροι παράγοντες για να αγοράσει ένας καταναλωτής από ηλεκτρονικό κατάστημα είναι ευχρηστία (76%), πολλοί και ασφαλείς τρόποι πληρωμής (69%) και μεγάλη γκάμα προϊόντων (65%). Οι Έλληνες συνήθως αγοράζουν: Αεροπορικά και ακτοπλοϊκά εισιτήρια (37%), εξοπλισμό πληροφορικής (25%), βιβλία (19%), ρούχα και αξεσουάρ (15%), εισιτήρια (13%), κρατήσεις σε ξενοδοχεία (13%), gadgets (13%), Λογισμικό (13%), ηλεκτρικά είδη (12%), μουσική και DVD (11%). Σημειώνεται ιδιαίτερα, όπως το αποδεικνύουν άλλωστε και τα σχετικά στοιχεία  ότι το  ηλεκτρονικό εμπόριο ενδείκνυται για επιχειρήσεις που παράγουν βιομηχανοποιημένα προϊόντα και δη βιομηχανοποιημένα προϊόντα το οποία δεν διακρίνονται για τη μοναδικότητά τους και δεν χρειάζεται ο αγοραστής κατά κάποιο τρόπο να τα «δοκιμάσει» πριν τα αγοράσει, όπως βιβλία, εισιτήρια, CD, διάφορα είδη δώρων, ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές που δεν απαιτούν κάποιου είδους test drive, προγράμματα software & hardware, καινούρια αυτοκίνητα κλπ.



Ο ΚΥΚΛΟΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ  
 ‘Οσο οι Έλληνες αντιλαμβάνονται την τεράστια οικονομική δυναμική που προσφέρει το διαδίκτυο με αποτέλεσμα να αυξάνονται με ραγδαίο ρυθμό τα ηλεκτρονικά καταστήματα, αυξάνονται αντίστοιχα  και οι ηλεκτρονικές επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών ,που προσφέρουν λύσεις ηλεκτρονικού εμπορίου σε επιχειρήσεις που έχουν ανοίξει ή θα ήθελαν να ανοίξουν κάποιο ηλεκτρονικό κατάστημα. Νέες τεχνικές προώθησης προϊόντων και υπηρεσιών μέσω internet, όπως το affiliate marketing γίνονται γνωστά, ανοίγουν νέες θέσεις εργασίας (internet marketing, web designers, programmers), διαφημιστικά δίκτυα αναδιανέμουν το ηλεκτρονικό χρήμα και γενικά ένας νέος κόσμος αρχίζει και δημιουργείται.
Σημειώνεται ότι η ηλεκτρονική τραπεζική έχοντας  πλέον φθάσει σε υψηλά επίπεδα ωριμότητας επηρεάζει άμεσα την συμπεριφορά του on-line καταναλωτή στο παραδοσιακό κανάλι. Μάλιστα για το 51% των on-line καταναλωτών,  το e-banking site είναι λόγος επιλογής τράπεζας ενώ για το 50% , είναι η βάση για να αντιληφθεί την αξιοπιστία της τράπεζας.  Ο  όρος ηλεκτρονική τραπεζική αναφέρεται στις υπηρεσίες που προσφέρουν οι τράπεζες μέσω των ιστοσελίδων τους στο διαδίκτυο.
…  και η σημασία της ηλεκτρονικής τραπεζικής
Οι εκστρατείες προώθησης της ηλεκτρονικής τραπεζικής μέσω διαφημίσεων και διαφόρων εκστρατειών και τα μεγάλα κονδύλια που επενδύονται σε αυτήν κάθε χρόνο, δείχνουν την έμφαση που δίνουν οι οργανισμοί αυτοί στην προώθησή της, αλλά και τον ανταγωνισμό μεταξύ τους. Οι συνεχείς αναβαθμίσεις των ηλεκτρονικών υπηρεσιών τους, της ασφάλειας των συναλλαγών και των προσωπικών δεδομένων, γίνονται με σκοπό την αύξηση της εμπιστοσύνης των χρηστών και την αύξηση της χρήσης των υπηρεσιών αυτών. Είναι χαρακτηριστικό, ότι ελληνικές και ξένες  τράπεζες ,προσφέρουν αυτές τις υπηρεσίες στους πελάτες τους σήμερα, με μια τεράστια γκάμα υπηρεσιών, φθηνότερες τιμολογήσεις και ταχύτητα εξυπηρέτησης Σε ότι αφορά την ασφάλεια των  προσωπικών δεδομένων  και των χρημάτων  των πελατών-χρηστών,  οι τράπεζες εφαρμόζουν διάφορες μεθόδους όπως: Ειδικούς κωδικούς πρόσβασης στον λογαριασμό των πελατών τους, εφοδιασμό των πελατών-χρηστών τους με συσκευές παροχής πρόσθετου κωδικού ασφαλείας μιας χρήσης για πρόσβαση στην ηλεκτρονική τραπεζική, αλλά και για την εκτέλεση συγκεκριμένων συναλλαγών όπως μεταφορές σε τρίτους, πληρωμές λογαριασμών, εμβάσματα σε άλλες τράπεζες κ.α. Οι τράπεζες, γνωρίζοντας τις διάφορες μεθόδους που μηχανεύονται οι επιτήδειοι για υποκλοπή κωδικών πρόσβασης των πελατών τους, παρέχουν εύκολη και γρήγορη απενεργοποίηση των κωδικών. Πρόκειται για μια υπηρεσία που προσφέρουν επί εικοσιτετραώρου βάσεως μέσω της τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών και μπορεί ο πελάτης να την χρησιμοποιήσει μόλις αντιληφθεί μη εξουσιοδοτημένη συναλλαγή.
   
ΠΡΟΗΓΜΕΝΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ
Οι περισσότερες τράπεζες προσφέρουν και υπηρεσία ενημερωτικών μηνυμάτων στο κινητό των πελατών  τους ώστε ο πελάτης ενημερώνεται άμεσα και μπορεί έτσι να δράσει σε σύντομο χρόνο, ενημερώνοντας την τράπεζά του για προστασία των λογαριασμών του και για εντοπισμό ενδεχόμενης  μη εξουσιοδοτημένης συναλλαγής Ο πελάτης, μπορεί επίσης να θέσει ανώτατο όριο συναλλαγών στους λογαριασμούς του, σαν επιπρόσθετο μέτρο προστασίας των χρημάτων του. Κυριότερη πάντως προτροπή των τραπεζών, είναι, η ηλεκτρονική πρόσβαση στις τράπεζες να λαμβάνει χώρα μόνο μέσω της επίσημης ιστοσελίδας τους. Κυρίως προτρέπουν τους πελάτες να προβαίνουν σε συνετή χρήση των υπηρεσιών αυτών και γενικότερα του διαδικτύου για την δική τους ασφάλεια.
   


ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΟΡΙΑ
Επιστρέφοντας όμως στους βασικούς λόγους για τους οποίους  οι ελληνικές επιχειρήσεις ανοίγονται στο ηλεκτρονικό εμπόριο,  ο κυριότερος είναι ασφαλώς για να προσελκύσουν αγοραστικό κοινό πέρα από τα στενά όρια της γεωγραφικής τους έδρας, αυξάνοντας έτσι τις πωλήσεις των προϊόντων της και κατά συνέπεια τα έσοδά της. Δεν είναι μάλιστα λίγοι, οι εκπρόσωποι εμπορικών επιχειρήσεων, που δηλώνουν, ότι το τζίρος που πραγματοποιούν μέσω ηλεκτρονικού εμπορίου αντισταθμίζει σε μεγάλο βαθμό την απώλεια την απώλεια εσόδων από τις παραδοσιακές πωλήσεις. Ο «κλασσικός» τρόπος ηλεκτρονικού εμπορίου  που αξιοποιούν οι ελληνικές επιχειρήσεις, είναι, η προσφορά μέσα από τις σελίδες του ηλεκτρονικού τους καταστήματος ενός on-line καταλόγου με όλα τα προϊόντα τους, τα λεπτομερή χαρακτηριστικά τους και βέβαια τις αντίστοιχες τιμές τους. Από την άλλη πλευρά, οι ηλεκτρονικοί πελάτες έχουν στη διάθεσή τους ένα «καλάθι» στο οποίο στοιβάζουν τα προϊόντα που επιθυμούν να αγοράσουν και έχοντας ολοκληρώσει τα ψώνια τους από το συγκεκριμένο site, δίνουν την τελική παραγγελία τους, η οποία και εκτελείται αυτόματα. Οι πληρωμές, όπως και οι παραγγελίες , γίνονται και αυτές ηλεκτρονικά, μέσω της πιστωτικής κάρτας του καταναλωτή η οποία χρεώνεται με το αντίστοιχο ποσό και σε μερικές περιπτώσεις και μέσω αντικαταβολής.


ΟΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
Σε ότι αφορά τις τεχνολογίες ηλεκτρονικού εμπορίου που χρησιμοποιούνται είναι:  Πρώτον, η Ηλεκτρονική Ανταλλαγή Δεδομένων (EDI - Electronic Data Interchange), που δημιουργήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του '70. Η EDI είναι μια κοινή δομή αρχείων που σχεδιάστηκε ώστε να επιτρέψει σε μεγάλους οργανισμούς να μεταδίδουν πληροφορίες μέσα από μεγάλα ιδιωτικά δίκτυα. Πρόκειται για την ηλεκτρονική ανταλλαγή εμπορικών και διοικητικών δεδομένων από υπολογιστή σε υπολογιστή, με την ελάχιστη παρέμβαση χειρόγραφων διαδικασιών. Τα δεδομένα αυτά είναι οργανωμένα σε αυτοτελή μηνύματα (τιμολόγια, παραγγελίες, τιμοκατάλογοι, φορτωτικές κλπ.), το περιεχόμενο και η δομή των οποίων καθορίζονται από κάποιο κοινώς αποδεκτό πρότυπο. Τα πρότυπα που χρησιμοποιούνται σε παγκόσμιο επίπεδο προέρχονται από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών και καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα επικοινωνιακών αναγκών των εμπορικών εταιριών. Το πρότυπο αυτό είναι το EDIFACT (EDI For Administration, Commerce and Transportation). Δεύτερον, το επίπεδο ασφαλών συνδέσεων (SSL - Secure Sockets Layer), που χρησιμοποιεί "κλειδί" δημόσιας κρυπτογράφησης, με σκοπό να προστατεύει τα δεδομένα καθώς "ταξιδεύουν" μέσα στο Internet. Τρίτον, οι ασφαλείς Ηλεκτρονικές Συναλλαγές (SET - Secure Electronic Transactions), που  κωδικοποιεί τους αριθμούς της πιστωτικής κάρτας που αποθηκεύονται στον εξυπηρετητή του εμπόρου μέθοδος που απολαμβάνει μεγάλης αποδοχής από την τραπεζική κοινότητα. Τέταρτον, ο γραμμωτός κώδικας (Barcode) ένα σύγχρονο εργαλείο, το οποίο βοηθά καταλυτικά στην ομαλή διακίνηση και διαχείριση (logistics) προϊόντων και υπηρεσιών. Πέμπτον οι έξυπνες κάρτες (Smart Cards), που
 αποτελούν εξέλιξη των καρτών μαγνητικής λωρίδας (παθητικό μέσο αποθήκευσης, τα περιεχόμενα του οποίου μπορούν να διαβαστούν και να αλλαχθούν). Οι έξυπνες κάρτες μπορούν να αποθηκεύσουν μεγάλη ποσότητα δεδομένων και παρέχουν δυνατότητες κρυπτογράφησης και χειρισμού ηλεκτρονικών υπογραφών για την ασφάλεια των περιεχομένων τους. Η τεχνολογία των έξυπνων καρτών προσφέρει απεριόριστες δυνατότητες χρήσης στη βιομηχανία, το εμπόριο και τη δημόσια διοίκηση. Εκτον, τα firewalls που  αποτελούν λογισμικό ή υλικό, που επιτρέπει μόνο στους εξωτερικούς χρήστες που έχουν τα κατάλληλα δικαιώματα, να προσπελάσουν το προστατευόμενο δίκτυο. Υπάρχουν πολλοί τύποι firewalls, καθένας από τους οποίους παρέχει διαφορετικά επίπεδα προστασίας. Ο συνηθέστερος τρόπος χρησιμοποίησης ενός firewall είναι η τοποθέτηση ενός υπολογιστή ή δρομολογητή μεταξύ συγκεκριμένου δικτύου και του Internet, και η παρακολούθηση όλης της κυκλοφορίας μεταξύ του εξωτερικού και του τοπικού δικτύου.Η εμπιστευτική πληροφορία που διακινείται στο δίκτυο μπορεί να προστατευθεί με κρυπτογράφηση και χρήση μυστικών κωδικών.



ΤΑ ΣΥΝ ΚΑΙ ΤΑ ΠΛΗΝ
Στα αναμφισβήτητα πλεονεκτήματα μιας εταιρία που έχει ηλεκτρονική παρουσία περιλαμβάνονται οι δυνατότητες: Πρώτον, διεύρυνσης του κύκλου εργασιών της επεκτείνοντας τα γεωγραφικά όρια των συναλλαγών της. Αυτό σημαίνει πως κάθε επιχείρηση που διαθέτει τα προϊόντα της online μπορεί και αποκτά πελάτες σε περιοχές που βρίσκονται μακριά από την έδρα της, ακόμα και στο εξωτερικό. Με άλλα λόγια, κάθε επιχείρηση που έχει ένα ηλεκτρονικό κατάστημα, είναι σαν να έχει υποκαταστήματα σε πολλές περιοχές και μάλιστα με ελάχιστο λειτουργικό κόστος.
Δεύτερον μεγαλύτερης ανταγωνιστικότητας, αφού μπορεί να ενημερώνεται πιο εύκολα για τις τρέχουσες εξελίξεις στο χώρο της. Τρίτον,  ανάπτυξης αμφίδρομης σχέσης με τον  καταναλωτή , που σημαίνει ότι μπορεί να συλλέξει πολλά στοιχεία για τις συνήθειες, τις ανάγκες και τα γούστα του και σύμφωνα με αυτά να αναπροσαρμόσει την πολιτική της προς το θετικότερο. Τέταρτον, γνωρίζοντας τις συγκεκριμένες ανάγκες των πελατών της,  να προχωρήσει στη δημιουργία συγκεκριμένων προϊόντων είτε ανταποκρινόμενων σε έναν καταναλωτή, είτε σε μια ομάδα καταναλωτών που χρειάζονται ένα νέο προϊόν το οποίο δεν υπάρχει ακόμα στην αγορά. Πέμπτον, να πραγματοποιεί ασφαλείς συναλλαγές τοις μετρητοίς.



ΜΟΛΙΣ ΣΤΟ 10% Η ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΩΝ SOCIAL MEDIA
Σε ότι αφορά τον καταναλωτή το βασικό όφελος είναι  ότι βρίσκει αυτό που θέλει, όποτε το θέλει, χωρίς κόπο και χωρίς καμία σπατάλη χρόνου αφού τα ηλεκτρονικά καταστήματα είναι ανοιχτά 24 ώρες το 24ωρο. Επιπλέον,  το κόστος των προϊόντων που πωλούνται μέσω Internet είναι κατά γενικό κανόνα πολύ χαμηλότερο από τις τιμές του εμπορίου, αφού ένα ηλεκτρονικό κατάστημα είναι απαλλαγμένο από μεγάλο μέρος του λειτουργικού κόστους ενός πραγματικού καταστήματος (ενοικίαση χώρου και «αέρα», υπαλλήλους ηλεκτρικό, νερό κλπ)  και η αγορά είναι πραγματικά παγκόσμια. Σε σχέση πάντως με τα  μέσα  κοινωνικής δικτύωσης  και πατά την ευρεία χρήση τους, οι Έλληνες on-line καταναλωτές είναι επιφυλακτικοί για το τι γράφεται σε αυτά κατά (51%),  αφού μόνο το 18% θεωρεί ότι βελτιώνεται η εικόνα μιας εταιρίας που συμμετέχει ενεργά στα social-media και μόνο το 10% επηρεάζεται από διαφημίσεις εταιριών ή από «φίλους» στα κοινωνικά δίκτυα πριν πραγματοποιήσει μια on-line αγορά.
Σημειώνεται  τέλος, ότι το θεσμικό πλαίσιο του ηλεκτρονικού εμπορίου διέπεται από την οδηγία 2000/31/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου η οποία στοχεύει στην   ενίσχυση  της νομικής ασφάλειας του ηλεκτρονικού εμπορίου και αύξηση της εμπιστοσύνης των χρηστών του διαδικτύου ώστε να μπορεί να εφαρμοστεί σε όλη την ευρωπαϊκή κλίμακα, σε όλα τα κράτη μέλη.



 

  Περιεχόμενα
ΕΝ ΑΡΧΗ
ΟΔΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΓΟΡΑΣ
ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΡΕΣΛΕΡ
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΣ ΚΛΑΔΟΣ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΑΜΒΡΙΛΗΣ
INSURANCE MONEY CONFERENCE 2011
Ο "ΚΩΔΙΚΑΣ SODALI" ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ
ΠΕΙΡΑΙΩΣ WEALTH MANAGEMENT
ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΕΜΠΟΡΙΟ
ΦΑΚΕΛΟΣ JUMBO
ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ EUROMONEY
ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ
ΔΙΑ ΤΑΥΤΑ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΟΡΚΙΔΗΣ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΣΕ ΜΟΡΦΗ EBOOK

 Όροι και προϋποθέσεις του site