Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Older Conferences

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

More ...

 


Οκτώβριος 2007                               Τεύχος 336

Συμπεράσματα και διδάγματα
από την πρόσφατη διεθνή
χρηματοοικονομική αναταραχή


 


Η πρόσφατη διεθνής αναταραχή, με αφορμή τα υψηλού κινδύνου, ημιεπισφαλή και μη εξυπηρετούμενα δάνεια στην αγορά ακινήτων στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, αποτέλεσε για μια ακόμη φορά σημείο αναφοράς, αλλά και πρόκληση για τη συναγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων για τις χρηματοοικονομικές αρχές της διεθνούς κοινότητας.

του Δρ. Χριστόδουλου Χριστοδούλου, Πρώην Υπουργού Οικονομικών και Εσωτερικών και τέως Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου



Το πιο σημαντικό συμπέρασμα, που αποτελεί ταυτόχρονα και ηχηρό δίδαγμα, είναι ότι η χρηματοοικονομική αγορά αποτελεί σημαντική και ευαίσθητη υπόθεση, με ζωτικής σημασίας ρόλο στη συμπεριφορά και τη βιώσιμη λειτουργία κάθε εθνικής οικονομίας. Είναι γι' αυτόν ακριβώς το λόγο που κάθε οικονομικά ανεπτυγμένη χώρα ρυθμίζει με αυστηρούς κανόνες και εποπτεύει με περισσή επιμέλεια την καθίδρυση, τη λειτουργία και την όλη συμπεριφορά των χρηματοοικονομικών της ιδρυμάτων. Και, ακόμη, δεν είναι τυχαίο γιατί σε κάθε τέτοια χώρα, που στοχεύει σε διασφάλιση υγιών συνθηκών βραχυπρόθεσμης, μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής προόδου, η υιοθέτηση και σχολαστική εφαρμογή των διεθνώς αποδεκτών αρχών ρύθμισης και εποπτείας του χρηματοοικονομικού της συστήματος αποτελεί πρώτιστη αναγκαιότητα και ύψιστη προτεραιότητα.
Θα πρέπει, συναφώς, να υπομνησθεί και να υπογραμμισθεί ότι, καθόσον αφορά στα χρηματοοικονομικά ιδρύματα, όπως οι Τράπεζες, τα Συνεργατικά Ιδρύματα, οι Ασφαλιστικές Εταιρίες και τα Επενδυτικά Ταμεία, έχουν καθιερωθεί αυστηρές και δοκιμασμένες αρχές, οι γνωστές ως αρχές ρύθμισης και εποπτείας της Επιτροπής της Βασιλείας, η επιτυχής και συνεπής εφαρμογή των οποίων, αποτελεί το βαρόμετρο της αξιοπιστίας του συστήματος και κατά προέκταση αυτής ακόμη της σύνολης οικονομίας κάθε χώρας.
Μέσα σ' αυτά τα πλαίσια και κάτω απ' αυτό το πρίσμα, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε στενή συνεργασία με την αρμόδια Επιτροπή της Βασιλείας, της οποίας τις αρχές, τις κατευθύνσεις και τις οδηγίες, όπως εκάστοτε διαμορφώνονται, αναδιαμορφώνονται και επανιεραρχούνται, υιοθετεί, κατά κανόνα αυτούσιες και τις περιβάλλει με το κύρος, την ισχύ και την αυθεντία των ευρωκοινοτικών οδηγιών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιων αναδιατάξεων και επανιεράρχησης αποτελεί η σχετική οδηγία που υιοθέτησε και εξέδωσε προς τις τράπεζες η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου το Μάιο του 2006. Αντί οποιασδήποτε ανάλυσης ή περιληπτικής παράθεσης του πνεύματος και του γράμματος της εν λόγω οδηγίας, η οποία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της βιώσιμης λειτουργίας των χρηματοοικονομικών ιδρυμάτων, παρατίθεται αυτούσια η εισαγωγή της, το περιεχόμενο της οποίας είναι αρκετά δηλωτικό και επαρκώς αντιπροσωπευτικό:
«Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου εκδίδει την παρούσα Οδηγία αναφορικά με το «Πλαίσιο Αρχών Λειτουργίας και Κριτηρίων Αξιολόγησης της Οργανωτικής Δομής, Εσωτερικής Διακυβέρνησης και των Συστημάτων Εσωτερικού Ελέγχου των Τραπεζών», σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 22 της νέας Οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κεφαλαιακή Επάρκεια των Πιστωτικών Ιδρυμάτων ("Capital Requirements Directive") που προνοεί όπως κάθε πιστωτικό ίδρυμα διαθέτει ένα εύρωστο πλαίσιο διακυβέρνησης, το οποίο να περιλαμβάνει μια σαφή οργανωτική διάρθρωση με ευκρινείς, διαφανείς και συνεπείς γραμμές αρμοδιότητας, αποτελεσματικές διαδικασίες διαπίστωσης, διαχείρισης, παρακολούθησης και αναφοράς των κινδύνων τους οποίους το κάθε πιστωτικό ίδρυμα αναλαμβάνει ή ενδέχεται να αναλάβει, καθώς και επαρκείς μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου, περιλαμβανομένων κατάλληλων διοικητικών και λογιστικών διαδικασιών.
Το θέμα της εσωτερικής διακυβέρνησης των πιστωτικών ιδρυμάτων καλύπτεται, επίσης, συμπληρωματικά και σε έκταση από το «Έγγραφο Διαβούλευσης 3» ("Consultation Paper 3") της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Αρχών Τραπεζικής Εποπτείας ("Committee of European Banking Supervisors") που καθορίζει, μεταξύ άλλων, 21 βασικές αρχές εσωτερικής διακυβέρνησης, που πρέπει να ικανοποιούν τα πιστωτικά ιδρύματα για να συμμορφώνονται με το άρθρο 22 της νέας Οδηγίας.
Κύριοι στόχοι της παρούσας Οδηγίας είναι: (α) Η ενίσχυση του γενικού πλαισίου της οργανωτικής δομής και εσωτερικής διακυβέρνησης των τραπεζών και (β) η αναβάθμιση των τριών βασικών λειτουργιών του Συστήματος Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ) των τραπεζών, δηλαδή της Εσωτερικής Επιθεώρησης, της Διαχείρισης Κινδύνων και της Κανονιστικής Συμμόρφωσης.
Η παρούσα Οδηγία εκδίδεται με βάση τις πρόνοιες του άρθρου 41 του περί Τραπεζικών Εργασιών Νόμου του 1997.
Αυτούσια η εν λόγω οδηγία, αλλά με νομοτυπικές αναπροσαρμογές, εκδόθηκε και από τις άλλες κατά νόμον αρμόδιες αρχές, όπως του Συνεργατισμού και του Ασφαλιστικού Τομέα.
Επανερχόμενος στην αφετηρία του παρόντος θέματος και του πρώτου συμπεράσματος, διευκρινίζω ότι τα ημιεπισφαλή δάνεια και οι μη εξυπηρετούμενες χορηγίες για την αγορά ακινήτων, που προκάλεσαν την αναταραχή και σε κάποιο βαθμό τη χρηματοοικονομική κρίση στις ΗΠΑ με επέκταση και πέραν των συνόρων τους, δόθηκαν από Χρηματοοικονομικά Ταμεία, τα οποία δεν ελέγχονται από τις αρμόδιες εποπτικές και ρυθμιστικές αρχές και δεν εφαρμόζουν τις αρχές ρύθμισης και εποπτείας της Επιτροπής της Βασιλείας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι, συνεπώς, δάνεια αυξημένου βαθμού επικινδυνότητας, τα οποία απέρριψαν οι εμπορικές τράπεζες ή δεν τόλμησαν οι ενδιαφερόμενοι να αποταθούν σ' αυτές γιατί δεν θα ετύγχαναν της έγκρισής τους. Δύο ήσαν τα χαρακτηριστικά στοιχεία της επισφάλειας και επικινδυνότητας των εν λόγω δανείων:
Πρώτον, ότι η ενυπόθητη αξία τους δεν ανταποκρινόταν επαρκώς προς το ύψος του δανείου και δεύτερον, ότι η αποπληρωμή τους εξαρτάτο από τη μεταπώληση των ενυπόθητων ακινήτων σε τιμή μεγαλύτερη από την τιμή της αγοράς τους.
Ήταν, συνεπώς, πρόδηλο, ότι τα δάνεια αυτά χορηγούνταν κυρίως σε σπεκιουλαδόρους και, ότι, με την πρώτη κάμψη και υποχώρηση των τιμών των ακινήτων, η κρίση και η αναταραχή θα καθίσταντο αναπόφευκτες. Η αυστηρή ρύθμιση και η σχολαστική εποπτεία των χρηματοπιστωτικών και, γενικότερα, των χρηματοοικονομικών ιδρυμάτων, αποτελεί προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ για την ύπαρξη και διασφάλιση υγιούς και βιώσιμου χρηματοοικονομικού τομέα σε κάθε χώρα.
Το δεύτερο εξίσου σημαντικό συμπέρασμα είναι οι «επιδημικές επενέργειες» της κρίσης ή της αναταραχής στις οικονομίες των χωρών της περιφέρειας ή και στη σύνολη διεθνή οικονομία, ανάλογα με το μέγεθος της νοσούσης οικονομίας και των επιδράσεών της στις επιμέρους εθνικές οικονομίες.
Στην υπό συζήτηση πρόσφατη περίπτωση, αν και το μέγεθος του προβλήματος δεν ήταν, συγκριτικά, μεγάλο, αφού το ποσοστό των ημιεπισφαλών και μη εξυπηρετούμενων αυτών δανείων ήταν αισθητά μικρότερο της μιας εκατοστιαίας μονάδας των συνολικών χορηγήσεων της Αμερικάνικης Χρηματοπιστωτικής αγοράς, εντούτοις η ψυχολογία της ανασφάλειας και του πανικού της παραλίγον κρίσης επηρέασε, σε κάποιο βαθμό, σχεδόν τη σύνολη διεθνή οικονομία. Επιβεβαιώθηκε, έτσι, για μια ακόμη φορά το συνήθως λεγόμενο και εν πολλοίς επαληθευμένο ότι, «όταν φταρνίζεται η αμερικανική οικονομία, γριπώνονται οι οικονομίες της Ευρώπης, της Ασίας και της Νότιας Αμερικής». Το δίδαγμα και το πρακτέο είναι και εν προκειμένω πρόδηλο: άσκηση πιέσεων στις αμερικανικές αρχές για αυστηρότερη και συνολικότερη εποπτεία και ρύθμιση του χρηματοοικονομικού τους τομέα, αλλά και ψυχολογημένη και όχι πανικόβλητη αντίδραση σε περιπτώσεις τέτοιων ή παρόμοιων κρίσεων ή αναταραχών.
Το τρίτο συμπέρασμα δαχτυλοδείχνει και τη δική μας εμπειρία. Κυρίως εκείνη της τριετίας της χρηματιστηριακής φούσκας του 1999 - 2001 και την πρόσφατη που παρενεργειακά μας επηρέασε λόγω των αμερικανικών ημιεπισφαλών και μη εξυπηρετούμενων δανείων στον τομέα των ακινήτων. Η πρώτη, της οποίας οι οδυνηρές επιπτώσεις εξακολουθούν να ταλανίζουν μεγάλο μέρος του κοινού και να επηρεάζουν και αυτήν ακόμη την πλήρη εξομάλυνση του χρηματοοικονομικού μας τομέα, έχει, και ορθώς, αποδοθεί ουσιαστικά στην ανεπάρκεια του υφιστάμενου τότε θεσμικού πλαισίου, στην ατολμία των εποπτικών αρχών να πάρουν αποφασιστικά μέτρα για να πατάξουν την αισχροκέρδεια και να εξουδετερώσουν τους διαδοσίες, το χάος και τον πανικό που επικράτησε μετά την έναρξη της πτώσης, της υποχώρησης και της πλήρους κατάρρευσης του χρηματιστηριακού μας συστήματος. Όσον αφορά στην πρόσφατη, αυτή υπήρξε ανώδυνη και εν πολλοίς ελεγχόμενη, αλλά και ουσιαστικά αναπόδραστη λόγω της σύνδεσης του νομίσματός μας με το Ευρώ και την οικονομία της Ευρωζώνης, αλλά και της κοινής πλατφόρμας του ΧΑΚ με το Χρηματιστήριο Αθηνών. Οπωσδήποτε, χάρη στα έγκαιρα, πρόσφορα μέτρα που λήφθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την ίδια την Αμερική, αλλά και την ψύχραιμη αντιμετώπιση του προβλήματος, οι διαστάσεις του έχουν, μέχρι τώρα, περιορισθεί σε βαθμό που δεν φαίνεται να εγκυμονεί κινδύνους να εξελιχθεί σε κρίση.

  Περιεχόμενα
Editorial
Επενδύσεις - Προτάσεις Αγοράς: Σοφοκλέους - Άνοδος που ξαφνιάζει!
Αφιέρωμα: Επιχειρηματικά Βραβεία ΧΡΗΜΑ-Γεώργιος Ουζούνης
CEO&CSR2007: Coca-Cola Τρία Έψιλον
CEO&CSR2007: Xρηματιστήριο περιβάλλοντος & Eταιρική Kοινωνική Eυθύνη
CEO&CSR2007: Ο δρόμος προς τις κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις
CEO&CSR2007: Η σημασία της αλλαγής του κλίματος και η συμβολή των επιχειρήσεων στo πλαίσιo της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης
CEO&CSR2007: Η αγορά των δικαιωμάτων εκπομπής άνθρακα
CEO&CSR2007: Plant for the planet - The Billion Tree Campaign
CEO&CSR2007: ΒΙΒΕΧΡΩΜ - Mια κοινωνικά υπεύθυνη εταιρία
CSO&CSR2007: Η αναγκαιότητα της έρευνας και των εξειδικευμένων εργαλείων στην ανάπτυξη της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης
CEO&CSR2007: EUROCHARITY - Aποστολή & όραμα
Άρθρο: Έκθεση Marfin Analysis - Γιατί "ψηφίζουν" θετικά οι αναλυτές
Αφιέρωμα: Tράπεζες
Αφιέρωμα: Γαλακτοβιομηχανία
Άρθρο: ΚΡΙ-ΚΡΙ, Ανοδική πορεία σε δύσκολο κλάδο
Άρθρο: ΠΛΑΙΣΙΟ - Η "επιστροφή" ενός ισχυρού growth story
Άρθρο: Η αγορά της πλατίνας
Επενδύσεις - Διεθνείς αγορές εμπορευμάτων: Ανασκόπηση για το Μήνα Σεπτέμβριο του 2007
Άρθρο: Συμπεράσματα και διδάγματα από την πρόσφατη διεθνή χρηματοοικονομική αναταραχή
Φάκελοι
Στα ενδότερα της οδού Σοφοκλέους
Νέα της αγοράς
Μετά την απομάκρυνση εκ του ταμείου...

 Όροι και προϋποθέσεις του site