Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Older Conferences

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

More ...

 


Ιούλιος-Αύγουστος 2008                              

AΦIEPΩMA ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ


Επενδυτικές επιλογές
για δύσκολους καιρούς


Ενδεικτικά χαρτοφυλάκια για συντηρητικούς, ισορροπημένους και επιθετικούς επενδυτές, κατάλληλα για την ευαίσθητη σημερινή συγκυρία, όπως την αναλύουν και την ερμηνεύουν οι ειδικοί


Του Ανδρέα Αναστασίου


Eίκοσι χρόνια πριν, όταν το περιοδικό που κρατάτε στα χέρια σας κυκλοφόρησε για πρώτη φορά, η λέξη «χρηματιστήριο» ήταν μάλλον αδιάφορη αν όχι άγνωστη για το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων. Δέκα χρόνια μετά (ένδεκα για την ακρίβεια) η Σοφοκλέους (όπως λέγαμε το Χρηματιστήριο, πλέον, χαϊδευτικά οι πάντες) είχε γίνει το αγαπημένο παιχνίδι όλων των συμπατριωτών μας, που θεωρούσε πως το να γίνουμε όλοι πλούσιοι από τη μια στιγμή στην άλλη ήταν το φυισολογικότερο πράγμα στον κόσμο ή έστω στην Ελλάδα.
Από τότε κύλησε κάμποσο νερό ακόμη κάτω απ’ τα γεφύρια, για να έχουμε φθάσει σε μια πιο εκλογικευμένη κατάσταση, με λιγότερους ενεργούς κωδικούς από το σύνολο του πληθυσμού της χώρας και με επενδύοντες, οι οποίοι έχουν συνειδητοποιήσει πως ό,τι ανεβαίνει - κατεβαίνει, καθώς επίσης ότι η επενδυτική διαδικασία δύναται κάλλιστα να περιλαμβάνει και ζημίες, όχι μόνο κέρδη.
Βρισκόμαστε, λοιπόν, σε καλό δρόμο. Δεν παρατάμε όλοι τις δουλειές μας, για να πάρουμε αγκαλιά το μόνιτορ και να γίνουμε μανιώδεις «intra-day traders», ούτε πουλάμε τα σπίτια μας, με σκοπό να αγοράσουμε μεγαλύτερα σύντομα, αφού πολλαπλασιάσουμε το κεφάλαιό μας μέσα από κάποια «σίγουρα χαρτιά» με «καλό στόρι», που (μόνο εμείς;) έχουμε ακούσει! Σήμερα κρατάμε τις δουλειές και τα σπίτια μας και μελετάμε πολύ πιο σοβαρά πώς τα όποια διαθέσιμα ποσά μπορούν να αποδώσουν τους περισσότερους δυνατούς καρπούς με τους λιγότερους δυνατούς κινδύνους.
Βεβαίως, δεν είμαστε όλοι ίδιοι. Υπάρχουν ιδιώτες επενδυτές έμπειροι και καταρτισμένοι, η επαφή των οποίων με το Χρηματιστήριο ή και άλλες μορφές επενδύσεων ξεκίνησε πολύ πριν η Σοφοκλέους γίνει μόδα. Υπάρχουν άλλοι, λιγότερο έμπειροι αλλά με σημαντική οικονομική επιφάνεια, γεγονός που τους έχει ωθήσει σε πιο σοβαρή, επαγγελματική προσέγγιση στο ζήτημα των επενδύσεων. Αλλά υπάρχουν (και θα υπάρχουν) πάντα και οι νεοφώτιστοι, οι οποίοι - είτε λόγω ηλικίας είτε λόγω πρόσφατης θετικής περιουσιακής μεταβολής - εισέρχονται τώρα (με συνετά βήματα ελπίζουμε) στις επενδυτικές συνήθειες και διαδικασίες.
Σε όλους αυτούς, λοιπόν (αρχάριους, μέσους και προχωρημένους, μικρούς, μεσαίους και μεγάλους, συντηρητικούς, ισορροπημένους και επιθετικούς), αφιερώνει το ΧΡΗΜΑ το επετειακό αυτό θέμα του, που μεταξύ άλλων περιλαμβάνει:
- στοιχεία επενδυτικού «αλφαβηταρίου» και
- βασικές οδηγίες «προς (νέους) ναυτιλομένους»,
- ανάλυση των υφισταμένων επενδυτικών συνθηκών και
- ενδεικτικές προτάσεις σύνθεσης επενδυτικών χαρτοφυλακίων, για ενεργούς - ενημερωμένους επενδυτές,
- παρουσίαση και επεξήγηση σύγχρονων επενδυτικών μεθόδων, για να κρίνουμε αν είναι (ή όχι) σκόπιμο να ασχοληθούμε με αυτές, για τους διαθέτοντες σχετικά μεγαλύτερη οικονομική επιφάνεια ή περισσότερη τριβή στα επενδυτικά θέματα.



Επενδυτικό περιβάλλον


Παρά την εντυπωσιακή βελτίωση της εικόνας των χρηματιστηρίων στο δεύτερο δεκαήμερο του Ιουλίου, ο εξαιρετικά κακός Ιούνιος αλλά και το γενικά αρνητικό πρώτο εξάμηνο του 2008 χαρακτηρίζουν κυρίως το οικονομικό - επενδυτικό κλίμα και σήμερα, επιβάλλοντας στους επενδυτές να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στις επιλογές και επιφυλακτικοί στις κινήσεις τους. Οι απόψεις των ειδικών συγκλίνουν στο ότι δεν είναι η κατάληλη εποχή για φιλόδοξες βραχυπρόθεσμες επιδιώξεις ούτε για ανάληψη σημαντικού κινδύνου, καθώς οι αγορές εμφανίζονται ιδιαίτερα ευμετάβλητες και οι προβλέψεις εξαιρετικά επισφαλείς.
Όπως επισημαίνει ο τομέας Επενδυτικής Στρατηγικής της Marfin Egnatia Bank, με επί κεφαλής τον κ. Δημήτρη Σκαπινάκη, οι ανησυχίες περί πληθωρισμού έδωσαν τον αρνητικό τόνο στις αγορές, τους τελευταίους μήνες και ειδικά τον Ιούνιο.
- Στην αρχή του 2ου τριμήνου του έτους εκδηλώθηκε ένα χρηματιστηριακό «ράλι», που όμως ήταν σύντομο χωρίς γενικά να εξουδετερώνει τα χαρακτηριστικά του «Bear Market».
- Επανήλθαν οι φόβοι για την διάρκεια της κρίσης και την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών.
- Οι κεντρικές τράπεζες σηματοδότησαν το τέλος εποχής για τις μειώσεις επιτοκίων.
- Το ενδεχόμενο του στασιμοπληθωρισμού τρόμαξε τους επενδυτές.
- Ο Ιούνιος του 2008 ήταν από τους χειρότερους Ιουνίους της μεταπολεμικής περιόδου.
Ως επακόλουθο αυτών των δεδομένων, στα χρηματιστήρια επικράτησαν έντονες τάσεις ρευστοποιήσεων, με πολύ λίγες μετοχές να κατορθώνουν να διασωθούν από τη μεγάλη πτώση. Ιδιαίτερα μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι:
- Η ελληνική αγορά είχε τις μεγαλύτερες απώλειες μεταξύ των ανεπτυγμένων αγορών και στο 2ο τρίμηνο του 2008, καθώς η τάση φυγής από το ΧΑ εντάθηκε.
- Σημαντικές απώλειες κατέγραψε η Ευρωζώνη και στο 2ο τρίμηνο του έτους καθώς οι ανησυχίες για τις τράπεζες μεταφέρθηκαν από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη.
- Η έκθεση της Μ. Βρετανίας σε ενέργεια και πρώτες ύλες περιόρισε τις απώλειες του δείκτη FTSE100, αντισταθμίζοντας την σημαντική πτώση του τραπεζικού κλάδου, ο οποίος είχε μεγαλύτερες απώλειες από τον αντίστοιχο των ΗΠΑ και της Ευρωζώνης.
- Στις ΗΠΑ, η πτώση ήταν περιορισμένη καθώς η αγορά σε μεγάλο βαθμό έχει αφομοιώσει τις επιπτώσεις της πιστωτικής κρίσης.
- Η Ιαπωνία ανέκαμψε εντυπωσιακά το 2ο τρίμηνο, καθώς είναι η μόνη από τις ανεπτυγμένες οικονομίες που ευνοείται από την ενίσχυση του πληθωρισμού, ενώ και ο εγχώριος χρηματοοικονομικός κλάδος έχει πληγεί λιγότερο από την πιστωτική κρίση.
- Στις αναδυόμενες αγορές, η Λατινική Αμερική και η Ανατολική Ευρώπη οι οποίες παράγουν εμπορεύματα (καύσιμα και βασικά μέταλλα) ευνοήθηκαν από την άνοδο των τιμών και έτσι υπεραπέδωσαν. Αντίθετα, οι καταναλώτριες χώρες της Ασίας επλήγησαν και υστέρησαν σε αποδόσεις.


Έμφαση στην ασφάλεια
 Οι επενδυτές, λοιπόν, προσάρμοσαν την τακτική τους στις συνθήκες, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στον παράγοντα ασφάλεια, σε σύγκριση με τις επιδιώξεις υψηλών αποδόσεων.
- Οι επενδυτές στράφηκαν με μεγαλύτερη ένταση στην υψηλή κεφαλαιοποίηση στις αναδυόμενες αγορές, λόγω της ασφάλειας που προσφέρουν στην παρούσα συγκυρία.
- Αντίθετα, στις ανεπτυγμένες αγορές υπήρξαν μικτές τάσεις. Στις ΗΠΑ, οι επενδυτές προτίμησαν την μικρή κεφαλαιοποίηση, αλλά στην Ευρώπη εκδήλωσαν εντονότερο ενδιαφέρον για την μεγάλη κεφαλαιοποίηση.
- Στις ανεπτυγμένες αγορές εντάθηκε το ενδιαφέρον για εταιρίες growth οι οποίες μπορούν να διατηρήσουν ευκολότερα τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης.
- Στις αναδυόμενες αγορές υπεραποδίδουν οι εταιρίες value, καθώς αντιπροσωπεύουν παραδοσιακά τη μεγάλη κεφαλαιοποίηση.
Την ίδια στιγμή, η αντιστροφή της τάσης μείωσης επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες, λόγω του φόβου των πληθωριστικών πιέσεων, έπληξε σημαντικά την αγορά ομολόγων (κρατικών και εταιρικών), με τις αναδυόμενες αγορές να υποφέρουν περισσότερο.
Με δεδομένα, λοιπόν, τις ενδείξεις απομάκρυνσης του ενδεχομένου ύφεσης στην οικονομία των ΗΠΑ, αλλά και επί μέρους σημεία «αντίστασης» της οικονομίας της Ευρωζώνης (ανθεκτικές εξαγωγές, χαμηλή ανεργία), σε συνδυασμό με τη χρηματιστηριακή κατρακύλα του Ιουνίου, οι σημερινές αποτιμήσεις των μετοχών κρίνονται ελκυστικές, χωρίς αυτό όμως να μεταφράζεται σε πεποίθηση ότι τα χειρότερα έχουν περάσει:
- Τα τρέχοντα επίπεδα αποτιμήσεων είναι χαμηλά αλλά προεξοφλούν αρνητική ροή ειδήσεων για την εκτιμώμενη κερδοφορία.
- Οι αποτιμήσεις σε ΗΠΑ, Ευρωζώνη, Μ. Βρετανία και Ελλάδα βρίσκονται πλέον σε χαμηλά 10ετίας.
- Η Ιαπωνία είναι η ακριβότερη αγορά καθώς η αρνητική αναθεώρηση της κερδοφορίας για το 2008 έχει οδηγήσει σε ενίσχυση των αποτιμήσεων.
Η συμβουλευτική θέση του τομέα Επενδυτικής Στρατηγικής της Marfin Egnatia Bank, που συνέβαλε σημαντικά στη διαμόρφωση αυτού του θέματος (αλλά και των περισσοτέρων επενδυτικών οίκων, εν Ελλάδι και διεθνώς) παραμένει αρνητική, υπό αυτή τη συγκυρία, για τις μετοχές, επειδή:
- Δεν υπάρχουν πειστικά δεδομένα για το ότι τα χειρότερα έχουν περάσει.
- Το μακροοικονομικό περιβάλλον μας κάνει ιδιαίτερα επιφυλακτικούς, καθώς οι οικονομίες επιβραδύνονται, ο πληθωρισμός ενισχύεται και η ρητορική των κεντρικών τραπεζών έχει γίνει πιο επιθετική (αυξήσεις επιτοκίων;)
- Οι προσδοκίες για την κερδοφορία και τα περιθώρια κέρδους παραμένουν αρκετά υψηλές και αναμένεται ότι θα αναθεωρηθούν πτωτικά.
- Οι αποτιμήσεις είναι ικανοποιητικές αλλά πιθανώς προεξοφλούν αρνητικές ειδήσεις.
- Η μεταβλητότητα των αγορών είναι αρκετά υψηλή και η ψυχολογία των επενδυτών ιδιαίτερα αρνητική. Είναι αναγκαία η ανακοίνωση θετικών ειδήσεων για την αλλαγή του κλίματος.
Με βάση την ιστορική εμπειρία σε περιόδους ύφεσης τα κέρδη πέφτουν κατά μέσο όρο 30%, ενώ την ίδια περίοδο οι αγορές υποχωρούν κατά μέσο όρο 35%. Σήμερα το consensus των αναλυτών προβλέπει θετική κερδοφορία. Μήπως αυτό σημαίνει ότι πρέπει να περιμένουμε αρνητικές αναθεωρήσεις το επόμενο διάστημα; Οι αγορές αυτό φαίνεται να φοβούνται και γι’ αυτό ταλαιπωρούνται.


Μετοχές: τι πρέπει να προσέξουμε
Η μείωση των επιτοκίων και οι παρεμβάσεις των κεντρικών τραπεζών δεν βοήθησαν στην αποκατάσταση των συνθηκών ρευστότητας στις αγορές, καθώς τα διατραπεζικά επιτόκια κινήθηκαν ανοδικά. Τα hedge funds εξακολουθούν να μειώνουν τις θέσεις τους. Τα κεφάλαια που συγκεντρώθηκαν από νέες δημόσιες εγγραφές στις ΗΠΑ το 2ο τρίμηνο του 2008 ήταν τα λιγότερα της τελευταίας 10ετίας. Ενώ το γεγονός ότι οι επενδυτές που χρηματοδότησαν τις αυξήσεις μετοχικών κεφαλαίων των τραπεζών καταγράφουν σημαντικές απώλειες στις επενδύσεις τους, δυσχεραίνει την άντληση περαιτέρω κεφαλαίων.
Οι «καταλύτες», λοιπόν, στην περιατέρω πορεία των χρηματιστηρίων θα είναι:
- Αποκατάσταση της αξιοπιστίας του χρηματοοικονομικού κλάδου: επιτυχείς αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου, περικοπές μερισμάτων, αγορά ιδίων μετοχών.
- Περιορισμός των πληθωριστικών προσδοκιών.
- Υποχώρηση της τιμής του πετρελαίου και των πρώτων υλών (που παρατηρείται προς το τέλος του Ιουλίου).
- Σταθεροποίηση στην αγορά κατοικίας.
- Ανθεκτικότητα της κερδοφορίας των εταιριών των κλάδων πέραν του χρηματοοικονομικού.
Υποχώρηση των μετοχών κατά 10%-15% επί πλέον.
Ως εκ τούτου, οι επενδυτές - προκειμένου να κρίνουν πού πάνε τα πράγματα σχετικά με τις τιμές των μετοχών - πρέπει να δείξουν ιδιαίτερη προσοχή σε:
- Πιθανή αδυναμία ανάκαμψης του χρηματοοικονομικού κλάδου.
- Τιμές πετρελαίου και πρώτων υλών.
- Μακροοικονομικές συνθήκες: πιθανή περαιτέρω επιβράδυνση των διεθνών οικονομιών, ενίσχυση πληθωρισμού.
- Πιθανή κάμψη στην αγορά κατοικίας (ΗΠΑ, Μ. Βρετανία).
- Αποκατάσταση ομαλών συνθηκών λειτουργίας της αγοράς χρήματος.
Και ακόμη ειδικότερα στην:
- Κερδοφορία 2ου τριμήνου και στις εκτιμήσεις των εταιριών για τη συνολική κερδοφορία του 2008.
- Πιθανή αδυναμία εξυπηρέτησης δανείων από επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Σύμφωνα, λοιπόν, με τις συμβουλές των ειδικών της αγοράς, συνιστάται:
Προτίμηση στη μεγάλη κεφαλαιοποίηση έναντι της μικρής, επειδή:
- Παρουσιάζει μικρότερη μεταβλητότητα σε περιόδους αβεβαιότητας.
- Περιλαμβάνει γνωστές εταιρίες με ισχυρά brand names στην αγορά.
- Οι μεγάλες εταιρίες έχουν μεγαλύτερη ευελιξία σε περιόδους οικονομικής επιβράδυνσης (διασπορά χαρτοφυλακίου προϊόντων, χαμηλότερο κόστος δανεισμού, μεγαλύτερη δυνατότητα περιορισμού κόστους παραγωγής).
- Σε περιόδους απομόχλευσης η μικρή κεφαλαιοποίηση πλήττεται περισσότερο.
- Σε περιόδους αβεβαιότητας αρκετοί επενδυτές προτιμούν να τοποθετηθούν σε κάποιο index fund παρά να κάνουν stock picking. Οι μεγαλύτερες τοποθετήσεις των funds αφορούν μεγάλη κεφαλαιοποίηση.
- Εάν η κρίση ακουμπήσει την κατανάλωση, οι μικρότερες εταιρίες, που είναι και λιγότερο διεθνοποιημένες, θα βρεθούν σε δυσχερή θέση.
Προτίμηση σε μετοχές «ανάπτυξης» έναντι μετοχών «αξίας», επειδή:
- Τα κέρδη τους ενισχύονται με υψηλότερο ρυθμό από τον μέσο όρο της αγοράς, γεγονός που τις κάνει λιγότερες ευαίσθητες στην πορεία του οικονομικού κύκλου.
- Οι εντυπωσιακοί ρυθμοί κερδοφορίας στους κλάδους ενέργειας και πρώτων υλών, λόγω των υψηλών τιμών πετρελαίου και εμπορευμάτων, τους έχει δώσει χαρακτηριστικά Growth αν και δεν ανήκουν παραδοσιακά σε αυτή την κατηγορία.
- Στον αντίποδα, ο χρηματοοικονομικός κλάδος που θεωρείται value θα συνεχίσει να δέχεται πιέσεις.


Ελλάδα: θετικές προοπτικές
- Η ελληνική οικονομία διατηρεί ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης ακόμη και μετά την πτωτική αναθεώρησή τους (3,4% από 3,5%) παρά την αρνητική συγκυρία στις διεθνείς αγορές.
- Η σημαντική πτώση της αγοράς το 1ο εξάμηνο οφείλεται στην ανησυχία για την έκθεση των ελληνικών εταιριών στην Ανατολική Ευρώπη και για τα κέρδη των τραπεζών καθώς και στη γενικότερη μείωση του κινδύνου στα χαρτοφυλάκια - θεωρούμε ότι η πτώση ήταν υπερβολική και δεν ανταποκρίνεται σε τέτοιο βαθμό στα θεμελιώδη των εταιριών.
- Το μεγάλο βάρος των τραπεζών στην αγορά, ενισχύει την αγωνία των επενδυτών για τα αποτελέσματα του κλάδου το 1ο εξάμηνο και για το μέγεθος της επίδρασης της διεθνούς πιστωτικής κρίσης στα κέρδη και κυρίως στα spreads των τραπεζών.
- Οι αποτιμήσεις είναι ελκυστικές τόσο σε απόλυτες τιμές όσο και έναντι των υπολοίπων αγορών ιδίως μετά την υπερβολική πτώση του τελευταίου διαστήματος και αποτελούν θετική αφορμή για rebound της αγοράς.
- Η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του τραπεζικού κλάδου το 1ο εξάμηνο καθώς και η βελτίωση του κλίματος διεθνώς, αποτελούν τους καταλύτες για την πορεία της αγοράς.


Ομόλογα: τι πρέπει να προσέξουμε
- Ταυτόχρονη Επιβράδυνση - Πληθωρισμός (Στασιμοπληθωρισμός)
- Επιτόκια κεντρικών τραπεζών
- Αποκατάσταση ομαλότητας στις αγορές χρήματος
- Αποστροφή στον κίνδυνο


Οι εκτιμήσεις των ειδικών συγκλίνουν σε αρνητική θέση για τα κρατικά ομόλογα, επειδή:
- Θεωρείται ότι η πτωτική κίνηση των ομολόγων δεν έχει τελειώσει.
- Αναμένεται οι πληθωριστικές προσδοκίες και η ρητορική για αυξήσεις στα επιτόκια να ενταθούν.
- Ειδικά μετά την αναρρίχηση των τιμών του πετρελαίου στα 147 δολ/βαρ, οι κεντρικές τράπεζες θα επικεντρωθούν με μεγαλύτερη ένταση στην καταπολέμηση του πληθωρισμού.
- Δεν διαφαίνεται άνοδος της αξίας των ομολόγων, παρά σε μια περίπτωση γενικευμένης αποστροφής προς τον κίνδυνο.
- Ο πληθωρισμός ανησυχεί όλες τις κεντρικές τράπεζες, και θεωρείται πιο πιθανή η άνοδος παρά η πτώση των επιτοκίων. Δυνατότητα προστασίας προσφέρουν μόνο ομόλογα συνδεδεμένα με τον πληθωρισμό.
- Τα μετρητά, και ιδιαίτερα τα 3μηνα και 6μηνα διαστήματα, εξακολουθούν να προσφέρουν ελκυστικότερες αποδόσεις.


Θετική θέση διατυπώνεται για τα εταιρικά ομόλογα επενδυτικής αξιολόγησης, επειδή:
- Παρουσιάζουν ελκυστικές αποτιμήσεις, o κίνδυνος μεγάλης αύξησης του ρυθμού χρεοκοπιών έχει υποχωρήσει, ενώ οι επενδυτές τα περιβάλλουν με εμπιστοσύνη, όπως φάνηκε και από την κάλυψη των νέων εκδόσεων. Δεν εκτιμάται, όμως, ότι οι ανησυχίες του πληθωρισμού μπορεί να ανεβάσουν τα spreads υψηλότερα από τα επίπεδα του Μαρτίου, ενώ δεν προτείνεται ο τραπεζικός κλάδος όπου η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή.
Αντιθέτως, αρνητική θέση εκφράζεται για τα ομόλογα υψηλού κινδύνου, επειδή:
- Πλήττονται και από την πιστωτική κρίση και από την αύξηση του κόστους παραγωγής (τα θεμελιώδη των επιχειρήσεων χαμηλής αξιολόγησης είναι ιδιαιτέρως ευάλωτα) και από το ενδεχόμενο αύξησης των επιτοκίων. Και οι τρεις συνθήκες βρίσκονται σε ανισορροπία, οπότε ενδείκνυται η αποεπένδυση από τα ομόλογα υψηλού κινδύνου.


Άλλες κατηγορίες επενδύσεων


Νομίσματα: δεν ανακάμπτει το δολάριο
- Η επιτοκιακή διαφορά υπέρ του ευρώ σε συνδυασμό με την επιθετική ρητορική της ΕΚΤ εκτιμούμε ότι θα διατηρήσουν το δολάριο υπό πίεση ενώ το ακριβό πετρέλαιο και το υψηλό έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών των ΗΠΑ θα συνεχίσουν να λειτουργούν αρνητικά για το αμερικανικό νόμισμα


Πετρέλαιο: έντονες διακυμάνσεις
- Τα θεμελιώδη του πετρελαίου εξακολουθούν να είναι ισχυρά (αυξανόμενη ζήτηση από αναδυόμενες αγορές, χρόνια υποεπένδυση, συνεχής αύξηση του κόστους άντλησης πετρελαίου).
- Μετά το πρόσφατο ράλι και τα αλλεπάλληλα ρεκόρ εκτιμάται ότι το πετρέλαιο, όπως και τα περισσότερα εμπορεύματα, θα χαρακτηρίζεται από έντονες διακυμάνσεις των τιμών του


Χρυσός: αναμένεται ενίσχυση
- Τα παραδοσιακά θεμελιώδη παραμένουν ισχυρά (ενίσχυση πληθωρισμού, αδύναμο δολάριο, τιμές ενέργειας, παραγωγή ορυχείων). Η μεγαλύτερη εταιρεία εξόρυξης χρυσού (Barrick) προέβλεψε πρόσφατα ότι η παγκόσμια παραγωγή των ορυχείων χρυσού θα μειωθεί 10%-15% την επόμενη πενταετία, και παρά τις μεγάλες επενδύσεις από τις εταιρείες του κλάδου τα τελευταία χρόνια, δεν έχουν ανακαλυφθεί νέα σημαντικά κοιτάσματα. Ήδη από το 2001 η παραγωγή των ορυχείων χρυσού έχει υποχωρήσει 6,4%.
- Από τα μέσα Μαρτίου, η δυναμική του χρυσού διεκόπη, λόγω της ενίσχυσης του δολαρίου και της επαναφοράς της διάθεσης για ρίσκο μετά τη διάσωση της Bear Stearns
- Αναμένεται ότι ο χρυσός θα ενισχυθεί εκ νέου, καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις, η εξασθένηση του δολαρίου, η αποστροφή στον κίνδυνο και η ένταση των γεωπολιτικών κινδύνων επαναφέρουν την ελκυστικότητα του πολύτιμου μετάλλου ως ασφαλούς καταφυγίου.


Βασικά μέταλλα: περιορισμένη προσφορά
- Οι ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες παγκοσμίως, η Κίνα και η Ινδία, σκοπεύουν να ξοδεύουν 250 δις και 70 δισ αντίστοιχα κάθε χρόνο για την επόμενη 5ετία σε μεγάλα έργα υποδομών. Η ζήτηση, λοιπόν από τις αναδυόμενες αγορές αναμένεται να αντισταθμίσει την επιβράδυνση της ζήτησης από τις ανεπτυγμένες χώρες (η ζήτηση για χαλκό υποχωρεί επί 3 συνεχή έτη στις ΗΠΑ)
- Η σχέση αποθεμάτων – κατανάλωσης βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα (η διαθεσιμότητα του χαλκού δεδομένης της τρέχουσας ζήτησης είναι μόνο 2½ εβδομάδες) με αποτέλεσμα οποιοδήποτε πρόβλημα στην παραγωγή να επηρεάζει άμεσα τις τιμές
- Η ενίσχυση των πληθωριστικών πιέσεων προκαλεί ανησυχία για τις βραχυ/μεσοπρόθεσμες προοπτικές των βασικών μετάλλων.


Ενδεικνυόμενη κατανομή επενδύσεων
Θεωρείται βέβαιο ότι η κρίση δημιουργεί ευκαιρίες για τους μακροπρόθεσμους επενδυτές τις οποίες θα εκμεταλλευτούν όσοι έχουν υπομονή και μετρητά. Άρα οι ειδικοί του τομέα Επενδυτικής Στρατηγικής της Marfin Egnatia Bank συνιστούν:
- Αυξημένη θέση σε μετρητά λόγω αβεβαιότητας.
 -Μειωμένη θέση σε ομόλογα και μετοχές, ενώ ανάμεσα στα δύο προτιμούνται οι μετοχές, καθώς τα ομόλογα και μειωμένη διαφοροποίηση προσφέρουν στο χαρτοφυλάκιο (ειδικά στα δολαριακά) και αρνητικές ανά μονάδα κινδύνου αποδόσεις παρουσιάζουν
- Σημαντικό ποσοστό του χαρτοφυλακίου σε εναλλακτικές επενδύσεις (π.χ. εμπορεύματα), οι οποίες προσφέρουν υψηλότερη απόδοση, από τις υπόλοιπες κατηγορίες επένδυσης, σε σχέση με τον αναλαμβανόμενο κίνδυνο, και άρα αποτελούν ενδεδειγμένη επιλογή στο σημερινό περιβάλλον υψηλής μεταβλητότητας/ρίσκου.
Με βάση, λοιπόν, όλα τα παραπάνω αναλυτικά δεδομένα και τη σχετική ανάλυσή τους, οι εδώ αναφερόμενες εκτιμήσεις απεικονίζονται συνοπτικά στον παρακάτω πίνακα:


ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΙΩΝ
                                           ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΟ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΟ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ
ΟΜΟΛΟΓΙΑΚΟ ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΙΟ         20,0%            20,0%             15,0%
Μέσοπρόθεσμα                               5,0%              5,0%              7,5%
Μακροπρόθεσμα                             5,0%              5,0%              0,0%
Αναδυόμενες Αγορές                      5,0%              5,0%              3,8%
Εταιρικά (IG)                                 5,0%              5,0%              3,8%
Υψηλού Κινδύνου                           0,0%              0,0%              0,0%
ΜΕΤΟΧΙΚΟ ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΙΟ             13,0%             25,0%               42,0%
Ελλάδα                                         0,1%              0,3%              0,4%
ΗΠΑ                                             6,5%             12,5%            21,0%
Ευρώπη πλην ΗΒ                             2,3%              4,5%              7,6%
Μ. Βρετανία                                   1,3%              2,5%              4,2%
Ιαπωνία                                        1,2%              2,3%               3,8%
Αναπτυγμένη Ασία πλην Ιαπωνίας      0,1%              0,3%               0,4%
Αναδυόμενες Αγορές                       1,4%              2,8%               4,6%
ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ            37,0%             30,0%                28,0%
Εμπορεύματα                                11,1%              9,0%                8,4%
Χρυσός                                         3,7%              3,0%                2,8%
Α/Κ Ειδικού Τύπου                         18,5%             15,0%              14,0%
Συνθετα Προϊόντα                          3,7%               3,0%                2,8%
ΜΕΤΡΗΤΑ                                            30,0%              25,0%                15,0%
ΣΥΝΟΛΟ ΧΑΡΤΟΦΥΛΑΚΙΟΥ              100%               100%                  100%



ΕΤΑΙΡΙΕΣ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ
ΑΧΕ (Ανώνυμες Χρηματιστηριακές Εταιρίες)
Έχουν ως κύρια δραστηριότητα την εκτέλεση χρηματιστηριακών συναλλαγών στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών για λογαριασμό των πελατών τους. Επίσης, παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες στους πελάτες τους και, εφόσον διαθέτουν τα απαραίτητα κεφάλαια, παρέχουν υπηρεσίες αναδοχής. Επίσης, ορισμένες ΑΧΕ έχουν άδεια να διενεργούν συναλλαγές στο Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών.
ΕΠΕΥ (Εταιρίες Παροχής Επενδυτικών Υπηρεσιών)
Δραστηριοποιούνται κυρίως στην παροχή υπηρεσιών διαχείρισης χαρτοφυλακίου και στην παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών. Επίσης, εφόσον διαθέτουν τα απαραίτητα κεφάλαια, παρέχουν υπηρεσίες αναδοχής. Δεν έχουν δυνατότητα διενέργειας απευθείας συναλλαγών στο Χρηματιστήριο. Έτσι, τις εντολές αγοράς ή πώλησης μετοχών για λογαριασμό των πελατών τους τις διαβιβάζουν για εκτέλεση στις ΑΧΕ με τις οποίες συνεργάζονται. Σύμφωνα με τον νόμο, ΕΠΕΥ είναι και όλες οι Τράπεζες.
ΑΧΕΠΕΥ (Ανώνυμες Χρηματιστηριακές Εταιρίες Παροχής Επενδυτικών Υπηρεσιών)
Συνδυάζουν τις δραστηριότητες τόσο των ΑΧΕ όσο και των ΕΠΕΥ. Έτσι, δραστηριοποιούνται στην εκτέλεση χρηματιστηριακών συναλλαγών και στην παροχή υπηρεσιών διαχείρισης χαρτοφυλακίου. Επίσης, παρέχουν συμβουλευτικές υπηρεσίες και, εφόσον έχουν τα απαραίτητα κεφάλαια, παρέχουν υπηρεσίες αναδοχής. Τέλος, ορισμένες ΑΧΕΠΕΥ έχουν άδεια να διενεργούν συναλλαγές στο Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών.
ΕΛΔΕ (Εταιρείες Λήψης & Διαβίβασης Εντολών)
Έχουν ως μόνη και αποκλειστική δραστηριότητα τη λήψη και διαβίβαση εντολών για αγοραπωλησίες μετοχών και μεριδίων αμοιβαίων κεφαλαίων για λογαριασμό επενδυτών. Δεν εκτελούν οι ίδιες αγοραπωλησίες μετοχών και δεν επιτρέπεται να κατέχουν ή να διακινούν (παραλαμβάνουν ή παραδίδουν) τίτλους και χρήματα που ανήκουν σε πελάτες τους.


ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ
Τα Αμοιβαία Κεφάλαια συγκροτούνται από εξειδικευμένες εταιρίες, τις Ανώνυμες Εταιρείες Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων (ΑΕΔΑΚ), οι οποίες ασχολούνται με την επαγγελματική διαχείριση του ενεργητικού τους. Το ενεργητικό του αμοιβαίου κεφαλαίου διαιρείται σε ισοδύναμα μέρη, τα μερίδια και αποτελεί κοινή περιουσία των επενδυτών - μεριδιούχων. Η αξία του ενεργητικού και επομένως του κάθε μεριδίου, υπολογίζεται καθημερινά και δημοσιεύεται στον Τύπο την επομένη. Με βάση την τιμή του μεριδίου, οι επενδυτές μπορούν να αγοράζουν μερίδια ή να εξοφλούν αυτά που κατέχουν.
Τα Α/Κ διακρίνονται, ανάλογα με τους τίτλους στους οποίους επενδύουν κατά κύριο λόγο το ενεργητικό τους, σε διαχείρισης διαθεσίμων, ομολογιακά, μετοχικά, μικτά και ειδικού τύπου. Επίσης, τα Α/Κ, διακρίνονται αναλόγως της αγοράς στην οποία επενδύουν κατά κύριο λόγο το ενεργητικό τους, σε εσωτερικού, εξωτερικού και διεθνή.
Η ονομασία κάθε αμοιβαίου κεφαλαίου υποδηλώνει σε ποιους τίτλους και σε ποιες αγορές επενδύει κατά κύριο λόγο. Ο επενδυτής μπορεί να επιλέξει, ανάλογα με τους επενδυτικούς του στόχους και με τους επενδυτικούς κινδύνους που είναι διατεθειμένος να αναλάβει, σε ποιας κατηγορίας αμοιβαία κεφάλαια θα επενδύει. Πολλοί επενδυτές που επιθυμούν να επενδύσουν στο Χρηματιστήριο αλλά δεν έχουν τις αναγκαίες γνώσεις και εμπειρία ή και τον αναγκαίο χρόνο, προτιμούν να επενδύουν σε μετοχικά αμοιβαία κεφάλαια, αναθέτοντας ουσιαστικά τη συγκρότηση και τη διαχείριση του μετοχικού τους χαρτοφυλακίου στην ΑΕΔΑΚ. Οι επενδυτές για να επενδύσουν σε μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων μπορούν να απευθύνονται στις ίδιες τις ΑΕΔΑΚ αλλά και στις Τράπεζες, τις ασφαλιστικές εταιρείες, τις ΑΧΕ, τις ΕΠΕΥ, τις ΑΧΕΠΕΥ και τις ΕΛΔΕ που συνεργάζονται με τις ΑΕΔΑΚ ως αντιπρόσωποί τους.


ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΕΤΟΧΩΝ
Οι επιλογές πολλών επενδυτών βασίζονται και στη μελέτη των παρακάτω αναλογιών (οι οποίες αναφέρονται στους πίνακες τιμών που δημοσιεύονται):
Αναλογία Ρ/Ε: Αυτή η αναλογία δείχνει κατά πόσο η τιμή της μετοχής καλύπτει τα κέρδη της. Αυτός ο δείκτης μας δείχνει τη δυναμικότητα της μετοχής σε σχέση με τις μετοχές του κλάδου. Συνήθως όσο μικρότερος είναι αυτός ο δείκτης τόσο πιο ελκυστική είναι η μετοχή.
Απόδοση κεφαλαίου: Είναι ο λόγος των κερδών μίας μετοχής προς τη λογιστική της αξίας. Όσο αυτός ο δείκτης πλησιάζει στη μονάδα τόσο καλύτερη είναι η μετοχή. Με αυτή την αναλογία δεν είναι δυνατή η σύγκριση ανάμεσα σε μετοχές διαφόρων κλάδων καθότι μερικοί κλάδοι έχουν μεγαλύτερη κεφαλαιοποίηση σε σχέση με κάποιους άλλους, άρα και μεγαλύτερη λογιστική αξία.
Δείκτης beta: Είναι ο δείκτης ο οποίος μετρά την αστάθεια μιας μετοχής και δείχνει τη διακύμανση της μεταβλητικότητας των τιμών μίας μετοχής σε σύγκριση με τη γενικότερη διακύμανση της αγοράς. Η δυσκολία χρήσης αυτού του δείκτη έγκειται στον τρόπο υπολογισμού του. Ελκυστικές θεωρούνται εκείνες οι μετοχές που έχουν beta ανάμεσα στο 0 και το 1 καθότι θεωρούνται χαμηλού κινδύνου. Προτεινόμενη είναι και η σύγκριση ανάμεσα στη λογιστική αξία και τη χρηματιστηριακή αξία μίας μετοχής. Με αυτό τον τρόπο μπορούμε να δούμε τον "αέρα" του τίτλου και το μέγεθος αυτού του αέρα θα μας δείξει κατά πόσο η μετοχή είναι υπερτιμημένη ή υποτιμημένη.
Μερισματική απόδοση: Ονομάζεται το πηλίκο της διαίρεσης της αξίας του μερίσματος διά της αξίας μιας μετοχής εκφρασμένο επί τοις εκατό.


ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ
Πριν ακόμη κάποιος αρχίσει να επενδύει, χρησιμότατο είναι να έχει κωδικοποιήσει σε ποια κατηγορία επενδυτή ανήκει. Ποιο, δηλαδή είναι το «επενδυτικό προφίλ» που αντιστοιχεί στις δυνατότητες, τις επιδιώξεις και τις διαθέσεις του.
Το προφίλ αυτό μπορεί να σκιαγραφηθεί απαντώντας σε ερωτήσεις σχετικές με την ηλικία, την επενδυτική εμπειρία και την οικονομική κατάσταση του επενδυτή. Επίσης, σχετικά με τον χρονικό ορίζοντα και τις επιδιώξεις των επενδύσεών του, αλλά βεβαίως και με την λογική ή ιδιοσυγκρασιακή προσέγγισή του ως προς τον παράγοντα «επενδυτικός κίνδυνος».
Ενδεικτικές τέτοιες ερωτήσεις είναι:
- Πόσων ετών είστε;
- Πόσα χρόνια ασχολείσθε με επενδύσεις;
- Ποιο είναι το τρέχον διαθέσιμο μηνιαίο εισόδημά σας;
- Τι ποσοστό της συνολικής διαθέσιμης ρευστής περιουσίας σας διατίθεστε να επενδύσετε;
- Ποιος είναι ο επενδυτικός σας στόχος; (π.χ. εισόδημα καλύτερο του τραπεζικού τόκου, σημαντικό τακτικό συμπλήρωμα εισοδήματος, μεγιστοποίηση πιθανής απόδοσης)
- Μετά από πόσο χρόνο σκοπεύετε να αρχίσετε να αποσύρετε ποσά από την επένδυσή σας;
- Τι ποσοστό κινδύνου είστε διατεθειμένος να αναλάβετε, νοουμένου ότι ο κίνδυνος αυτός συνήθως είναι αντιστρόφως ανάλογος προς την προσδοκώμενη απόδοση;
- Πώς θα αντιδρούσατε αν η αξία της επένδυσής σας μειωνόταν κατά 15% μέσα σε τρεις μήνες;
Οι απαντήσεις σε τέτοιες (και άλλες, πιο ειδικές) ερωτήσεις οδηγούν στον καθορισμό του επενδυτικού προφίλ, το οποίο χονδρικά μπορεί να είναι:
- συντηρητικό
 -ισορροπημένο
 -επιθετικό

ΜΕΙΩΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ - ΔΙΑΣΠΟΡΑ
Καθώς ο επενδυτικός κίνδυνος δεν είναι δυνατό να μηδενισθεί, ζητούμενο είναι η κατά το δυνατόν ελαχιστοποίησή του. Καθιερωμένος τρόπος επιδίωξης της ελαχιστοποίησης αυτής είναι η λεγόμενη «διασπορά» του επενδυτικού χαρτοφυλακίου, σε διάφορους τύπους επενδύσεων (π.χ. μετοχές, ομόλογα, προθεσμιακές καταθέσεις κ.λπ.), αλλά και σε υποκατηγορίες εντός μιας επενδυτικής κατηγορίας (π.χ. μετοχές διαφόρων κλάδων, στους οποίους οι συνθήκες της αγοράς μπορεί να έχουν διαφορετική επίδραση).
Το ύψος του κεφαλαίου που θα επενδυθεί θα πρέπει να είναι τέτοιο το οποίο θα παρέχει ευχέρεια τοποθέτησης, αλλά και ευελιξία. Θα πρέπει, δηλαδή, να είναι κατανεμημένο τηρώντας κάποιες ισορροπίες. Το χαρτοφυλάκιο θα πρέπει να έχει ευχέρεια άμεσης ρευστοποίησης, έτσι ώστε να είναι δυνατή η ταχεία μεταφορά κεφαλαίων από κάποια μορφή επένδυσης σε κάποια άλλη.
Εννοείται ότι κάθε επενδυτής πρέπει να επιδιώκει την κατά το δυνατόν πληρέστερη ενημέρωσή του τόσο σε θέματα που αφορούν ειδικά τις εισηγμένες εταιρίες και τις μετοχές τους, όσο και σε γενικότερες εξελίξεις στην οικονομία, οι οποίες φυσικά επηρεάζουν το συνολικό επενδυτικό περιβάλλον και τις τάσεις που διαμορφώνονται στην αγορά.
Επιβάλλεται να επιδιωχθεί γνώση και τριβή ως προς την αξιολόγηση των πληροφοριών που κυκλοφορούν.


ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΜΕ ΣΥΝΕΣΗ
- Διαλέξτε προσεκτικά την εταιρία μέσω της οποίας θα επενδύσετε και ζητήστε να πληροφορηθείτε εκ των προτέρων τις υπηρεσίες που μπορεί να σας προσφέρει. Υπάρχουν πολλές εταιρίες στις οποίες μπορείτε να απευθύνεστε (ΑΧΕΜ ΑΧΕΠΕΥ, ΕΠΕΥ, ΕΛΔΕ, ΑΕΔΑΚ, ΤΡΑΠΕΖΕΣ), αλλά δεν έχουν όλες την ίδια δραστηριότητα. Επιλέξτε την εταιρία με την οποία θα συνεργαστείτε με κριτήριο την καλύτερη δυνατή εξυπηρέτηση τις υπηρεσίες και τα προϊόντα που επιθυμείτε.
- Όλες οι επενδύσεις σε μετοχές έχουν κινδύνους. Ενημερωθείτε για τους κινδύνους που έχει κάθε μορφή επένδυσης σε σχέση με την αναμενόμενη απόδοση.
- Επενδύστε σύμφωνα με τις οικονομικές σας δυνατότητες και τον κίνδυνο που είστε διατεθειμένοι να αναλάβετε. Μην τοποθετείτε όλες σας τις αποταμιεύσεις σε μία μετοχή. Δημιουργείστε ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο, ακόμη κι αν αυτό είναι μικρής αξίας, ώστε να κατανείμετε τους κινδύνους που αναλαμβάνετε.
- Μην ενεργείτε με βιασύνη και παρορμητικά. Ευκαιρίες για σωστές επενδύσεις στο Χρηματιστήριο υπάρχουν πάντοτε.
- Επιλέξτε με προσοχή τις επενδύσεις σας. Μην επηρεάζεστε και μην παρασύρεστε από γνώμες μη ειδικών και από φήμες που κυκλοφορούν ανώνυμα. Ζητήστε συμβουλές μόνο από εταιρείες που δραστηριοποιούνται νόμιμα στην παροχή επενδυτικών υπηρεσιών. Αν έχετε απορίες ή δεν είστε σίγουροι για κάποιο θέμα, ζητήστε περισσότερες εξηγήσεις ή και δεύτερη γνώμη. Διαμορφώστε προσωπική άποψη για την επένδυσή σας. Οι εταιρείες δημοσιεύουν τριμηνιαίες λογιστικές καταστάσεις καθώς και ετήσιο ισολογισμό και αποτελέσματα. Να συμβουλεύεστε οπωσδήποτε τα στοιχεία αυτά. Βασιστείτε στα πραγματικά δεδομένα μιας επιχείρησης, όπως είναι τα οικονομικά της στοιχεία, ο ρυθμός ανάπτυξή της, η διοίκησή της, οι προοπτικές της.
- Πρέπει να γνωρίζετε ότι η οικονομική κατάσταση μιας επιχείρησης είναι σημαντική, αλλά υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τις τιμές των μετοχών (επιτόκια, πληθωρισμός, οικονομική και πολιτική σταθερότητα, διεθνείς εξελίξεις, έκτακτα γεγονότα).
- Πρέπει να προσέχετε ιδιαίτερα πριν επενδύσετε σε μετοχές που εμφανίζουν συνεχείς αυξήσεις ή και μεγάλες διακυμάνσεις τιμών οι οποίες δε δικαιολογούνται από οικονομικά δεδομένα.
- Παρακολουθείτε τακτικά το Δελτίο του Χρηματιστηρίου και τις ανακοινώσεις για τις εισηγμένες εταιρείες που περιέχονται σ' αυτό.
- Παρακολουθείτε τακτικά την εξέλιξη των επενδύσεών σας.
- Πληροφορηθείτε για το πόσο εύκολα μπορεί να ρευστοποιηθεί η επένδυσή σας.
- Διαβάζετε με προσοχή το έντυπο υλικό που σας δίδεται για ενημέρωση ή για υπογραφή. Ζητείστε εξηγήσεις αν έχετε απορίες ή αμφιβολίες.
- Πρέπει να λαμβάνετε υπόψη ότι οι αγορές δεν κινούνται πάντοτε ανοδικά. Κινούνται και καθοδικά. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να διατηρείτε την ψυχραιμία σας και να μην ενεργείτε παρορμητικά. Μην βιαστείτε να πουλήσετε όταν πέφτει η τιμή μίας μετοχής ή να αγοράσετε όταν ανεβαίνει, αλλά αναλύστε τα δεδομένα προσεκτικά.
- Πρέπει να λαμβάνετε υπόψη ότι γενικά η πείρα έχει δείξει ότι στα Χρηματιστήρια κερδίζουν όσοι πραγματοποιούν μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες τοποθετήσεις. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους νέους επενδυτές. Αντίθετα, συνήθως ζημιώνονται όσοι επιδίδονται χωρίς επαρκή ενημέρωση σε συχνές συναλλαγές, επιδιώκοντας να αποκομίσουν βραχυπρόθεσμα κέρδη.
- Βεβαιωθείτε ότι οι συναλλαγές σας γίνονται σύμφωνα με τους ισχύοντες κανονισμούς και ότι έχετε στη διάθεσή σας όλα τα νόμιμα παραστατικά που αποδεικνύουν την εκτέλεση και την εκκαθάριση των συναλλαγών σας.



Παραδοσιακές και εναλλακτικές επενδύσεις


Μπορεί η μόδα του Χρηματιστηρίου και των λοιπών μοντέρνων επενδυτικών αναζητήσεων (παράγωγα, δομημένα προϊόντα κ.λπ.) να έχει ηλικία μόλις λίγων ετών για τους περισσότερους Έλληνες, γενικά η ιδέα της επένδυσης, όμως, ή έστω της αποδοτικής αποταμίευσης ήταν πάντα ευρέως διαδεδομένη.



Οι Έλληνες πάντα ένιωθαν ασφαλείς αγοράζοντας ακίνητα, όχι μόνο για οικογενειακή χρήση αλλά και ως επένδυση. Είτε, δηλαδή, για να τα εκμεταλλευθούν ενοικιάζοντάς τα ή μεταπουλώντας τα με σκοπό να καρπωθούν την υπεραξία, είτε «προικίζοντας» με αυτά τα παιδιά τους, είτε για να υπάρχουν - ως περιουσιακό στοιχείο - για τη «δύσκολη ώρα» ή για την κάλυψη κάποιας άλλης ανάγκης ή επιθυμίας.
Αφού, λοιπόν, πέρασαν τα πρώτα μετακατοχικά χρόνια (οπόταν οι αποταμιεύσεις γίνονταν κυρίως σε χρυσές λίρες), οι πιο σύγχρονες τάσεις οδήγησαν στις τραπεζικές καταθέσεις (απλές, όσο τα επιτόκια ήταν ιδιαίτερα υψηλά ή προθεσμιακές), στην αγορά ομολόγων, στα ασφαλιστικά - επενδυτικά προγράμματα και βεβαίως στα Αμοιβαία Κεφάλαια και στις μετοχές.
Η τάση της παγκοσμιοποίησης, οι επικοινωνιακές διευκολύνσεις που παρέχει το διαδίκτυο και η ενηλικίωση νέων γενεών εν δυνάμει επενδυτών, πιο καταρτισμένων τεχνολογικά και με μεγαλύτερη τάση για σύγχρονες αναζητήσεις και ανάληψη κινδύνου, έφεραν στο προσκήνιο (και για τους ιδιώτες επενδύτες «λιανικής», αν και πολύ μικρό ποσοστό τους ακόμα) επιλογές όπως επενδύσεις σε εμπορεύματα (ενέργεια, πολύτιμα μέταλλα, πρώτες ύλες) ή σε ξένα νομίσματα. Όλο και περισσότερος λόγος, άλλωστε, γίνεται για τις αποκαλούμενες «εναλλακτικές επενδύσεις», τις οποίες όμως άλλοι τείνουν να φετιχοποιούν και άλλοι να υποτιμούν εντελώς.


Investment Solutions: υπάρχει ποικιλία επιλογών
Με ζητούμενο να θέσουμε το ζήτημα στις σωστές και διαστάσεις του, είχαμε μία συζήτηση με τον κ. Χρήστο Στεργίου και την κα Ιωάννα Σκόπα της εταιρίας Investment Solutions. Άποψη των συνομιλητών μας ήταν ότι οι Εναλλακτικές Επενδύσεις έχουν, βεβαίως, θέση στο χαρτοφυλάκιο του επενδυτή (τόσο του συντηρητικού όσο και του επιθετικού), με κανένα τρόπο όμως δεν ήλθαν για να εκτοπίσουν τις κλασικές μορφές επενδύσεων. Αντιθέτως, η ενδεδειγμένη λειτουργία τους σε ένα ισορροπημένο χαρτοφυλάκιο είναι να καταλάβουν μικρό μόνο μέρος του: υπό τις παρούσες συνθήκες της τάξης του 5%-10%.
Για την παραδοσιακή επενδυτική επιλογή της αγοράς και εκμετάλλευσης ακινήτων (προκειμένου περί μικρομεσαίων, ιδιωτών επενδυτών), ο κ. Στεργίου θεωρεί ότι δεν είναι πλέον της εποχής, δεδομένου ότι τα ίδια κεφάλαια μπορούν να έχουν σημαντικά μεγαλύτερη απόδοση, σε δραστικά διαφορετικές συνθήκες όσον αφορά τη δυνατότητα ρευστοποίησης και γενικώς ευελιξίας. Αναφορικά δε με το αίσθημα ασφάλειας που προκαλεί η καθιερωμένη πεποίθηση ότι «κανείς ποτέ (στην Ελλάδα) δεν ζημιώθηκε αγοράζοντας ακίνητα», οι συνομιλητές μας αντέτειναν το ότι σήμερα τα ακίνητα είναι υπερτιμημένα, την εμφανή επιβράδυνση στον οικοδομικό τομέα, τη στασιμότητα των ενοικίων και τα πολλά απούλητα ή ανοίκιαστα διαμερίσματα. Στοιχεία τα οποία, σε συνδυασμό με τη γήρανση πολλών οικοδομών, καθιστούν τον εν λόγω τομέα επενδυτικώς ασύμφορο.
Αντιθέτως, ο μοντέρνος επενδυτής έχει πλέον ποικιλία επιλογών, εντός και εκτός Ελλάδος. Σε αυτές περιλαμβάνονται συμμετοχές τόσο σε καθιερωμένα διεθνή Μετοχικά ή Μικτά Αμοιβαία Κεφάλαια όσο και σε «εναλλακτικά» funds, που επενδύουν σε ραγδαία αναπτυσσόμενους τομείς (π.χ. πλατίνα ή άλλους φυσικούς πόρους της Αφρικής).


Χ. Στεργίου: η Ελλάδα χρειάζεται asset managers
Παράγοντας τον οποίο ο κ. Στεργίου τόνισε ιδιαίτερα είναι η ανάγκη για την αποδοχή και καθιέρωση και στην Ελλάδα του ρόλου του ανεξάρτητου διαχειριστή περιουσίας (asset manager), ο οποίος αφ’ ενός δημιουργεί εξατομικευμένα χαρτοφυλάκια, ειδικά για κάθε πελάτη, αφ’ ετέρου τα διαχειρίζεται με τρόπο δυναμικό, δηλαδή παρακολουθεί όλα τα επί μέρους συστατικά τους καθημερινά και τα διατηρεί σε διαρκή κίνηση και ανανέωση, εφ’ όσον βεβαίως κάτι τέτοιο κρίνεται σκόπιμο. Σε αντίθεση με τους ανεξάρτητους asset managers, το τραπεζοκεντρικό επενδυτικό σύστημα στην Ελλάδα (όπως σχολιάζει ο κ. Στεργίου) προτείνει στους πελάτες του κάποιο από τα προδομημένα χαρτοφυλάκιά του, των οποίων η σύνθεση παραμένει εν πολλοίς στατική για σχετικά μακρά διαστήματα. Μόνη εξαίρεση σε αυτό αποτελεί το private banking, που όμως αφορά μικρό ποσοστό επενδυτών.
Τέλος, όσον αφορά στις προτάσεις της Investment Solutions σχετικά με τη σύνθεση χαρτοφυλακίων, στους σημερινούς, χρηματιστηριακά δύσκολους καιρούς, η κα Σκόπα και ο κ. Στεργίου εκτιμούν ότι οι ενδεδειγμένες γενικές γραμμές είναι:
Συντηρητικό χαρτοφυλάκιο: 10% μετρητά, 10% εναλλακτικές επενδύσεις (hedge funds, χρυσός, συνάλλαγμα κ.ά.), 10% μετοχές και 50%-70% ομόλογα και δομημένα προϊόντα εγγυημένου κεφαλαίου.
Ισορροπημένο χαρτοφυλάκιο: Λιγότερα μετρητά, περισσότερες μετοχές.
Επιθετικό χαρτοφυλάκιο: 50%-60% μετοχές και το υπόλοιπο κατανεμημένο σε δομημένα προϊόντα και εναλλακτικές επενδύσεις.



Alternative Beta:
Ο νέος μανδύας των κερδοσκοπικών
Αμοιβαίων


Τα hedge funds προσαρμόζονται στις ανάγκες της εποχής, ανακατεύουν την βουλιμία με την σύνεση, και προσφέρουν ένα νέο, θεωρητικά πολλά υποσχόμενο επενδυτικό μοντέλο, που συμβιβάζει τα μέχρι πρότινος ασυμβίβαστα. Τα δύο βασικά προβλήματα είναι οι επενδυτές, που δεν πείθονται εύκολα, και η ίδια η αγορά, που δεν συγχωρεί λάθη. Το μέλλον; Αβέβαιο, αλλά η τάση είναι εδώ, και μάλιστα πολύ έντονη.


Του Παναγιώτη Φρεντζά



Η τρέχουσα οικονομική συγκυρία είναι αναμφίβολα δυσμενής, σε ότι αφορά την απόδοση των παραδοσιακών χαρτοφυλακίων, καθώς η αγορά επηρεάζεται από παράγοντες οι οποίοι μειώνουν την αποδοτικότητα των συνήθων συστηματικών ρίσκων (σαν και αυτά με βάση τα οποία καταστρώνεται το χαρτοφυλάκιο των παντός τύπου αμοιβαίων κεφαλαίων, και πλέον όχι μόνο αυτών). Προκύπτει λοιπόν η ανάγκη δημιουργίας εναλλακτικών στρατηγικών διαχείρισης των συστηματικών ρίσκων, και οι οποίες λαμβάνονται όλο και περισσότερο υπόψη στην σύνθεση των χαρτοφυλακίων των μεγαλοεπενδυτών, οι οποίοι είναι διατεθειμένοι να αυξήσουν την έκθεσή τους στους κινδύνους της (αναμφίβολα ευμετάβλητης) σημερινής αγοράς, υπό το δέλεαρ της υψηλότερης απόδοσης.


"Μοντέρνα θεωρία" σε μοντέρνα αναθεώρηση
Θεωρητικά, η όλη ιδέα διατυπώνεται πολύ καλά, τόσο σε θεωρητική/μαθηματική βάση, όσο και λογική, από την Μοντέρνα Θεωρία Χαρτοφυλακίων του νομπελίστα οικονομολόγου Harry Markowitz. Η καθαρά θεωρητική ανάλυση ξεφεύγει από τους σκοπούς του παρόντος, αλλά θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε την όλη λογική της σύστασης τέτοιων εναλλακτικών στρατηγικών.
Ας φανταστούμε τον επενδυτή σαν παίκτη ενός (όχι και ιδιαίτερα πρωτότυπου) παιχνιδιού, όπου αυτός έχει να επιλέξει ανάμεσα σε τρεις δυνατότητες: Μία κλειστή πόρτα που πίσω της κρύβει δύο ευρώ, μία άλλη που δεν έχει τίποτε, καθώς και μία εναλλακτική προσφορά να πάρει ένα ευρώ και να μην ανοίξει καμία πόρτα. Στατιστικά, το μέσο προσδοκώμενο είναι το ένα ευρώ, οπότε οι περισσότεροι επενδυτές (ακόμη και αρκετοί από αυτούς που είναι διατεθειμένοι να πάρουν ρίσκα) θα προτιμήσουν απλά το ένα ευρώ στο χέρι, και θα αφήσουν τις πόρτες κλειστές, και αυτό γιατί δεν υπάρχει ουσιαστικό κίνητρο (αυτό που στην σύγχρονη αγορά ονομάζεται risk premium). Τώρα, ας διπλασιάσουμε στα 4 ευρώ το ποσό πίσω από την πρώτη πόρτα (που μεταφράζεται σε 2 ευρώ ανά θύρα, κατά μέσο όρο). Οι "τζογαδόροι" επενδυτές είναι πλέον πολύ πιθανό ότι θα προτιμήσουν να διαλέξουν στα τυφλά μία από τις δύο πόρτες, ενώ είναι σφόδρα πιθανό ότι το ίδιοι θα πράξουν και αρκετοί επενδυτές με μεγαλύτερη ευαισθησία στο ρίσκο, ειδικά αν υπάρχουν πολλοί τέτοιοι επενδυτές που αντιμετωπίζουν την ίδια στιγμή, το ίδιο δίλημμα. Το δέλεαρ είναι φυσικά το risk premium του ενός ευρώ στην δεύτερη περίπτωση.
Φυσικά το ανωτέρω παράδειγμα είναι απλά για κατανόηση της λογικής της εναλλακτικής στρατηγικής, η alternative beta, όπως την ονομάζει ο Markowitz στην θεωρία του. Στην πράξη, το "ένα ευρώ στο χέρι" είναι είτε το επιτόκιο μιας σίγουρης κατάθεσης, η κάποια εξασφαλισμένη σταθερή απόδοση μιας τυπικής επένδυσης. Όσο μεγαλύτερο είναι το risk premium το οποίο υπόσχεται η Α κερδοσκοπική τοποθέτηση, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα η τοποθέτηση αυτή να υιοθετηθεί από μη-τζογαδόρους επενδυτές. Αυτός είναι ένας πολύ γενικός ορισμός, καθώς επενδυτές υπάρχουν πολλοί, και ο καθένας έχει την δική του επενδυτική στρατηγική (ίσως όχι ποιοτικά, αλλά σίγουρα ποσοτικά), και κατά συνέπεια ο όρος alternative beta γίνεται διαφορετικά αντιληπτός από επενδυτή σε επενδυτή, και ακόμη και οι ερμηνείες του ποικίλλουν. Για παράδειγμα, σε πρόσφατη έρευνα του Euromoney, επτά ειδικοί της αγοράς των κερδοσκοπικών αμοιβαίων κεφαλαίων (hedge funds) έδωσαν ο καθένας την δική του ερμηνεία στον όρο...
Παρά τα ισχυρά πλήγματα που δέχθηκαν τα hedge funds πριν μία οκταετία, και τις τεράστιες επιπτώσεις που υπέστη από τις ζημιές τους η παγκόσμια οικονομία, αυτά δεν έγιναν καθόλου λιγότερο δημοφιλή ως όχημα επένδυσης- ακριβώς το αντίθετο (και ο λόγος δεν είναι απλοϊκά η άσβεστη δίψα των επενδυτών για αυξημένα κέρδη). Στις αρχές του 1995, οι επενδύσεις σε hedge funds στις ΗΠΑ δεν ξεπερνούσαν τα 100 δις δολάρια, ενώ στα τέλη του 2006 σχετική έρευνα της Tremont Capital Management τις υπολόγισε λίγο πάνω από το ένα τρις, ενώ είναι βέβαιο ότι από τότε αυτές έχουν αυξηθεί σημαντικά. Οι αποδόσεις των hedge funds της δεκαετίας του 90 ήταν απλά αστρονομικές, ενώ σήμερα περιορίζονται πλέον σε μονοψήφια νούμερα. Όμως παράλληλα εικάζεται (... καθώς ένα μέσο hedge fund είναι υπέρ του δέοντος πολύπλοκο, ώστε να μπορεί το ρίσκο να εκτιμηθεί με ένα ικανοποιητικό βαθμό βεβαιότητας) ότι και η έκθεση των επενδυτών στα κυριότερα ρίσκα της αγοράς έχει υποπολλαπλασιασθεί. Αυτό οφείλεται σε ένα μεγάλο βαθμό στην διαφοροποίηση των επενδυτικών στρατηγικών των κερδοσκοπικών αμοιβαίων από alpha (πολύ υψηλού ρίσκου, με πρακτικά μόνο γνώμονα την βέλτιστη απόδοση) σε alternative beta στρατηγικές. Μία πρόχειρη ερμηνεία, θα μας έπειθε ότι αυτό έγινε γιατί σήμερα στην αγορά δεν υπάρχουν πλέον "κελεπούρια". Στην πραγματικότητα, αυτά υπάρχουν, αλλά πλέον για να τα εντοπίσει κανείς δεν αρκεί πλέον η διαίσθηση και ο τζογαδόρικος οίστρος (και τα δύο έχουν, μεσομακροπρόθεσμα, δυνητικά ολέθριες επιπτώσεις), αλλά να επιλεχθούν αυτά από μία λίστα εναλλακτικών επενδύσεων, την οποία πλέον μας παρέχει μία ορθολογική alternative beta στρατηγική.


Risk-premium strategy και Factor-based strategy
Επιπλέον, πέραν της ανωτέρω επενδυτικής στρατηγικής που βασίζεται στην ορθολογική χρήση του risk premium, υπάρχει και μία άλλη, ριζικά διαφορετική, που βασίζεται στην εκτίμηση και υλοποίηση μακροοικονομικών (κυρίως) μεγεθών, που θα ονομάσουμε με τον μάλλον αδόκιμο όρο παράγοντες (factors), και οι οποίοι έχουν χρησιμοποιηθεί στην δημιουργία ενός διαφορετικού σαν φιλοσοφία (αλλά παραπλήσιου δομικά) μοντέλου. Τo πρώτo μοντέλo αποτίμησης των στρατηγικών αυτών (factor-based) δημιουργήθηκe κάπου 11 χρόνια πριν (Fung and Hsieh), και τo ίδιo μοντέλo, με τις απαραίτητες προσαρμογές, χρησιμοποιείται και σήμερα.


Παθητικός ή ενεργητικός επενδυτής;
Η θεμελιώδης διαφορά των αμοιβαίων κεφαλαίων από τα hedge funds είναι βεβαίως προφανής, και δεν χρήζει ιδιαίτερης ανάλυσης. Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι με ένα σημαντικό στοιχείο των υπόψη alternative beta στρατηγικών, είναι η υιοθέτηση από τα hedge funds πρακτικών παθητικής επένδυσης, κάτι που ήταν αδιανόητο μερικά χρόνια πριν. Σαν παθητική επένδυση, εννοούμε την συντηρητική διαχείριση του χαρτοφυλακίου, με τις λιγότερες δυνατές μεταβολές σε αυτό. Παραδοσιακά, τα αμοιβαία κεφάλαια, κατ' εικόνα και ομοίωση της κύριας αγοράς κοινών μετοχών, ακολουθούσαν αυτή την στρατηγική για να μειώσουν μεσιτείες, άμεσες και έμμεσες προμήθειες και φορολογία. Αυτό δεν σημαίνει αναγκαστικά ότι τα μεγάλα hedge funds θα κοπιάρουν την επενδυτική στρατηγική του Vanguard 500 (που ακολουθεί καθαρά παθητική στρατηγική) η άλλων μεγάλων παικτών των αμοιβαίων, όπως της State Street Corp. η της Barclays Global Investors, που όλο και περισσότερο εκτίθενται σε αυτή την προσέγγιση, αλλά η τάση είναι κάτι παραπάνω από προφανής. Εξίσου προφανώς, η νέα αυτή τάση εξοργίζει πολλούς επενδυτές της κατηγορίας των hedge funds - κύρια τους παλαιότερους, οι οποίοι θεωρούν τις παθητικές επενδύσεις παράλογες και δάκτυλο του ακατονόμαστου. Σε ένα μεγάλο βαθμό η "οργή" αυτή οφείλεται στην άδικη εξομοίωση των επενδυτικών στρατηγικών των παλαιότερων συντηρητικών επενδυτικών στρατηγικών σε περίοδο bear markets, όπου επενδύσεις σε κοινές μετοχές των S&P 500, Russell 3000 και (για τους πολύ τολμηρούς) Wilshire 5000 ήταν ότι το ριζοσπαστικότερο μπορούσε κανείς να περιμένει. Όμως σήμερα το χαρτοφυλάκιο είναι πολύ διαφορετικό, τα παράγωγα και τα εμπορεύματα παίζουν πλέον ένα σημαντικό ρόλο, και επιπλέον οι επενδυτικοί τομείς όπου οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις είναι απαγορευτικές είναι σχεδόν πλήρως χαρτογραφημένες. Μεγάλη εντύπωση προξένησε στην αγορά σχετικά πρόσφατη έρευνα της Dalbar Inc, όπου καταδείχθηκε ότι ενώ η μέση απόδοση των επενδύσεων σε κοινές μετοχές για την περίοδο 1984-2004 δεν ξεπέρασε το πενιχρό 3,7% ετήσια, για την ίδια περίοδο η άνοδος του ταπεινού δείκτη S&P 500 ήταν 13,2% ετήσια. Λαμβάνοντας υπόψη και την τιμαριθμική αναπροσαρμογή, ο ανωτέρω επενδυτής κέρδισε μέσα στην εικοσαετία αυτή ένα πενιχρό 13,85%, ενώ ο θεωρητικός επενδυτής του S&P 500 θα κέρδιζε 43 φορές περισσότερα.
Φανερά λοιπόν, η στρατηγική αυτή μπορεί να αποδώσει πολύ καλά στον επενδυτή, αλλά απαιτεί από αυτόν αφ' ενός πολλή υπομονή (είδος εν ανεπαρκεία στους περισσότερους κερδοσκόπους), και αφ' ετέρου πολύ καλή, και σωστά φιλοσοφημένη διασπορά στο χαρτοφυλάκιό τους. Για αυτό τον λόγο άλλωστε, ουκ ολίγες μεγάλες επενδυτικές τράπεζες χρησιμοποιούν πλέον μία εκμοντερνισμένη, επαρκώς φιλοσοφημένη "παθητική" προσέγγιση στα προϊόντα που προσφέρουν.
Όπως όμως σωστά επισημαίνουν διάφοροι επιστήμονες, η μεθοδολογία αυτής της προσέγγισης είναι (ακόμη;) σε μεγάλο βαθμό ημιτελής, και υπάρχει ακόμη πάρα πολλή δουλειά να γίνει, τόσο σε θεωρητικό (αφού οι περισσότερες οικονομικές συναρτήσεις που συνιστούν αυτό το περίπλοκο παζλ είναι μη γραμμικές), όσο και σε πρακτικό επίπεδο.


Ανακατεύοντας την τράπουλα...
Σήμερα, οι περισσότερες επενδυτικές τράπεζες δεν βασίζονται σε μία ξεκάθαρη θέση υπέρ της "παθητικής" η "ενεργητικής" δομής των χαρτοφυλακίων τους. Προτιμούν την πρακτική προσέγγιση της μίξης ενεργητικών και παθητικών στοιχείων, έστω και αν αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει ξεκάθαρη επενδυτική φιλοσοφία (πέραν βεβαίως του αυτονόητου: του κέρδους), και ότι με την μίξη αυτή η διαχείριση του χαρτοφυλακίου καθίσταται ιδιαίτερα δυσχερής, ακόμη και για ειδικούς της αγοράς, ενώ οι πιθανότητες τεχνικού λάθους αυξάνονται σημαντικότατα. Όμως το κύριο πρόβλημα είναι ότι ακόμη και ο θεσμικός επενδυτής αδυνατεί, στην ουσία, να κατανοήσει την φιλοσοφία του προϊόντος αυτού, και συνήθως πείθεται να το αγοράσει παίρνοντας υποσχέσεις που κανονικά θα έπρεπε μάλλον να είναι ευχολόγια- με ότι δυσάρεστο συνεπάγεται αυτό...


 

  Περιεχόμενα
Editorial: Ελληνική Κεφαλαιαγορά-Το μπαλάκι τώρα στην κυβέρνηση...
Επενδύσεις Προτάσεις Αγοράς
Στιγμές από τη Σοφοκλέους
Αφιέρωμα: Επενδυτικές Επιλογές
Συνέντευξη: Γιώργος Διαμαντόπουλος-Κεφάλαιο της General Union είναι οι άνθρωποί της
Αφιέρωμα: Banking Conference
Έρευνα:Πανελλαδική έρευνα της Stat Bank-Αυξήθηκε η κερδοφορία των ελληνικών βιομηχανιών
¶ρθρο:Ποια είναι η αγορά των παραγώγων προϊόντων καιρού
Φάκελοι
Αφιέρωμα:Χρηματιστήριο Κύπρου
Αφιέρωμα: Ελληνικά λιμάνια-Ανάπτυξη σε..."ξένα χέρια"
Euromoney: Αγορά άνθρακα
¶ρθρο: Εξελίξεις και προοπτικές στην παγκόσμια οικονομία
Επενδυτικά θέματα
Διεθνείς Αγορές Εμπορευμάτων
Στα ενδότερα της οδού Σοφοκλέους
Marketing & Επικοινωνία
Νέα της Αγοράς
Μετά την απομάκρυνση εκ του ταμείου...

 Όροι και προϋποθέσεις του site