Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Older Conferences

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

More ...

 


Ιούλιος-Αύγουστος 2008                              

ΑΡΘΡΟ


Εξελίξεις και προοπτικές
στην παγκόσμια οικονομία


Τα επόμενα είκοσι χρόνια, εκτιμάται ότι η Ασία θα αναπτυχθεί ταχύτερα από τις ΗΠΑ. Εκτιμάται, επίσης, ότι η ανάπτυξη των ΗΠΑ θα επιστρέψει στους δυναμικούς της ρυθμούς μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.


Του Peter Fisher*


Πριν από λίγες εβδομάδες το πραγματικό επιτόκιο των -προστατευμένων από τον πληθωρισμό- δεκαετών  ομολόγων του αμερικανικού δημοσίου κυμαινόταν τόσο στην Ιαπωνία, όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, στο 1,39%. Κάτι τέτοιο δεν ήταν δυνατό να διατηρηθεί για πολύ και ήδη τώρα το πραγματικό επιτόκιο στις ΗΠΑ βρίσκεται 25 μονάδες βάσης υψηλότερα από το  ιαπωνικό. Το γεγονός αυτό μου θύμισε κάποια ημέρα στις αρχές του 2000, όπου το πραγματικό επιτόκιο των δεκαετών αμερικανικών τίτλων κυμαινόταν στο ίδιο επίπεδο με το ονομαστικό επιτόκιο των δεκαετών ομολόγων του ιταλικού δημοσίου. Όπως και τότε, έτσι και τώρα, μου φαίνεται ότι οι τεκτονικές πλάκες στις οποίες εδράζεται η παγκόσμια οικονομία δεν θα παραμείνουν ακίνητες επί μακράν και ότι μπορεί να μετακινηθούν απότομα, ή πιο απλά, η ένταση θα εκτονωθεί με κάποιες απώλειες.
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων εβδομάδων, οι διαμορφωτές της πολιτικής ανά τον κόσμο μέσα από δηλώσεις και ενέργειες προτείνουν  μία από κοινού αντίδραση, πιο ισχυρή από αντίστοιχες προηγούμενες, απέναντι στους κίνδυνους ενός επιταχυνόμενου πληθωρισμού. Το αποτέλεσμα, όμως, ο τρόπος και η κατεύθυνση προς την οποία θα κινηθούν οι πλάκες παραμένει αμφίβολο.
Σήμερα, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε τα τελευταία δέκα χρόνια, η προοπτική της παγκόσμιας οικονομίας θα καθοριστεί σε σημαντικό βαθμό από την πορεία του πληθωρισμού και από την πολιτική έναντι αυτής της πορείας. Η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, έχοντας ήδη προχωρήσει σε σημαντικές μειώσεις των επιτοκίων και έχοντας παράσχει ρευστότητα στο τραπεζικό σύστημα είτε θα κερδίσει, είτε θα χάσει το στοίχημα με τον πληθωρισμό, δηλαδή το στοίχημα ότι τους επόμενους 12 μήνες η συνολική ζήτηση θα είναι αρκετά ισχνή, έτσι ώστε να αποφευχθεί μία παρατεταμένη επιτάχυνση του πληθωρισμού. Την ίδια στιγμή, στη διάρκεια του επόμενου έτους οι αναπτυσσόμενες οικονομίες της Ασίας θα επιχειρήσουν να συγκρατήσουν τον πληθωρισμό τους που βρίσκεται ήδη σε αυξημένα επίπεδα. Θα υπάρξουν απώλειες στη διελκυστίνδα αυτή μεταξύ της συνολικής ζήτησης, του πληθωρισμού και της νομισματικής πολιτικής.
Θεωρώ πιθανό (αλλά όχι βέβαιο) ότι η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ θα καταφέρει να αποφύγει μία παρατεταμένη επιτάχυνση του πληθωρισμού και ότι ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ σε έναν χρόνο από σήμερα θα υποχωρεί αντί να αυξάνεται. Ένα τέτοιο θετικό ενδεχόμενο θα έχει το τίμημά του: το 2009 θα ξεκινήσει με μία πολύ ισχνή ζήτηση στην εσωτερική αγορά, καθώς οι υποτονικοί καταναλωτικοί δείκτες  θα αυτοτροφοδοτούνται. 



Η οικονομία των ΗΠΑ


Η αμερικανική οικονομία, η οποία υστερεί σημαντικά στο θέμα της κατανάλωσης, είναι πιθανό να μην επηρεαστεί από την προσωρινή επίδραση των δημοσιονομικών μέτρων για την αναθέρμανση της οικονομίας. Οι αρνητικοί ρυθμοί επενδύσεων στη στεγαστική αγορά, όπως αποτυπώνεται στη συνεχιζόμενη μείωση των οικοδομικών αδειών, έχει ήδη αφαιρέσει περίπου 1% από το ΑΕΠ για ένα διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους.  Η καταναλωτική εμπιστοσύνη και η ατομική κατανάλωση επιβαρύνονται από τον εξοντωτικό συνδυασμό της πτώσης στις τιμές της αγοράς κατοικίας, της αυστηρότερης πολιτικής χορήγησης δανείων, των αμετάβλητων επιτοκίων των στεγαστικών δανείων, των αυξανόμενων τιμών των τροφίμων και της ενέργειας, καθώς και από την απειλή που δέχονται τα εισοδήματα από την αύξηση της ανεργίας και τη μείωση του ρυθμού ανάπτυξης του μέσου ωρομισθίου.
Οι ενέσεις της Κεντρικής Τράπεζας στην οικονομία σε συνδυασμό με τις λιγότερο ακραίες κινήσεις στα αποθεματικά και στην αγορά εργασίας, που προβλέπονται από πολλούς αναλυτές, θα προσφέρει στη διάρκεια των επόμενων μηνών ισχυρότερους ρυθμούς ανάπτυξης σε σχέση με τους αναμενόμενους και πάντα στα επίπεδα του 1% - 2 % για το τρίτο και το τέταρτο τρίμηνο.  Όμως, προς το τέλος του έτους και τις αρχές του 2009, όταν η επίδραση των συγκεκριμένων μέτρων θα εξασθενεί, είναι πιθανό η εμπιστοσύνη και η κατανάλωση να μειωθούν εκ νέου και να σύρουν την αμερικανική οικονομία πίσω σε μηδενικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Στο βαθμό που θα επικρατήσουν οι δυνάμεις αυτές, η συνολική ζήτηση θα είναι σημαντικά χαμηλότερη στην αρχή του επόμενου έτους, με αποτέλεσμα να αποφευχθεί η παρατεταμένη αύξηση του πληθωρισμού και να αρχίσει πραγματικά η αποκλιμάκωσή του.
Η συγκεκριμένη προοπτική εμπεριέχει τρεις κινδύνους.
1. Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα οι τιμές στην ενέργεια μπορεί να παραμείνουν υψηλές για μεγαλύτερο διάστημα, γεγονός που θα επηρέαζε εντονότερα τόσο τον πυρήνα του πληθωρισμού, όσο και τον προσδοκώμενο πληθωρισμό, δύο επιπτώσεις οι οποίες θα ήταν δύσκολο να αντιστραφούν. Η επιδείνωση της κατάστασης θα μπορούσε να είναι η ακούσια συνέπεια των μέτρων εκείνων που στόχευαν στην αναθέρμανση της οικονομίας, λόγω της διατήρησης της ζήτησης σε επίπεδα αρκετά υψηλά, ώστε να παραμείνουν οι τιμές των τροφίμων και της ενέργειας σε σημείο που θα μπορούσαν να προκαλέσουν διάχυση των προβλημάτων στον πυρήνα του πληθωρισμού - ακόμη και εάν η οικονομία τελικά εξασθενήσει εκ νέου στην αρχή του 2009.
2. Εάν οι επενδύσεις των επιχειρήσεων αυξάνονταν τους αμέσως επόμενους μήνες, θα δημιουργείτο μία τέτοια δυναμική στην αμερικανική οικονομία με συνέπεια τη μείωση της πιθανότητας αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού στο 2009, δεδομένου ότι δεν θα υπήρχε αρκετή επιβράδυνση στη χρήση των πλουτοπαραγωγικών πόρων.
3. Οι επενδύσεις στην αγορά ακινήτων και οι τιμές των κατοικιών μπορεί να φτάσουν στον πάτο πιο γρήγορα από το αναμενόμενο. Υποθετικά, εάν οι νέες οικοδομικές άδειες έφταναν στο χαμηλότερο σημείο τους πριν το τέλος του έτους, θα αποφεύγαμε την παρατεταμένη αυτή επιβράδυνση του ΑΕΠ. Εάν οι τιμές των κατοικιών έφταναν στο χαμηλότερο σημείο τους, θα μπορούσαμε ίσως να σταθεροποιήσουμε την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.
Παρόλο που στο παρελθόν η ανάκαμψη της αγοράς κατοικίας έχει υπάρξει απότομη και διαγραμματικά αποτυπώνεται ως σχήμα "V", είναι δύσκολο να κατανοηθεί πώς μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο, χωρίς να έχει προηγηθεί η επικράτηση καλύτερων οικονομικών συνθηκών για τους καταναλωτές. Ως εκ τούτου, ένας σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει την πρόβλεψή μου για την εκ νέου εξασθένηση της αμερικανικής οικονομίας, εκτός από το ότι αποτελεί το τίμημα για τις τονωτικές ενέσεις που προηγήθηκαν, είναι η εκτίμησή μου ότι το τραπεζικό σύστημα των ΗΠΑ θα παραμείνει σχετικά αδύναμο και η καταναλωτική πίστη δαπανηρή και ανεπαρκής.
Παρά τα χαμηλά ονομαστικά επιτόκια, τα αρνητικά πραγματικά επιτόκια της Κεντρικής Τράπεζας και τις ηρωικές προσπάθειες να στηρίξει και να δώσει ρευστότητα στις πιστωτικές αγορές, οι οικονομικές συνθήκες (εκτός αυτών που επηρεάζονται από τις συναλλαγματικές ισοτιμίες) παραμένουν σκληρές. Οι οικιακοί καταναλωτές έρχονται αντιμέτωποι με πιο αυστηρά κριτήρια δανεισμού, ενώ τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων παραμένουν στα ίδια επίπεδα με αυτά του περασμένου έτους.  Επίσης, παρόλο που πιστεύω πως το σύστημα παροχής εγγυήσεων για δάνεια θα καταφέρει τελικά να "αυτοθεραπευτεί", μέσω ενός συνδυασμού εφευρετικότητας και πραγματικής ανάγκης, εκτιμώ ότι αυτή η διαδικασία θα χρειαστεί χρόνια και όχι μήνες και το πιο πιθανό είναι να έχει προηγηθεί μία αύξηση της συνολικής ζήτησης, και όχι το αντίθετο.
Εάν οι τιμές των τροφίμων και της ενέργειας φαίνονταν να αποκτούν χαρακτηριστικά δομικού  πληθωρισμού, ή εάν η επιβράδυνση στους ρυθμούς ανάπτυξης υποχωρούσε, η Κεντρική Τράπεζα ίσως τότε να χρειαζόταν να εξετάσει το ενδεχόμενο μιας πιο αυστηρής νομισματικής πολιτικής πριν το τέλος του έτους. Εάν, παρόλα αυτά, η στεγαστική αγορά παραμείνει αδύναμη και οι οικονομικές συνθήκες σφικτές, το ποσοστό και ο ρυθμός αύξησης των επιτοκίων,  εφόσον αποφασιστεί, θα είναι πιθανότατα περιορισμένα. 
Ένας επιπλέον λόγος που αναμένω την εκ νέου επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας στις αρχές του 2009, αποτελεί το γεγονός ότι οι καθαρές εξαγωγές δεν φαίνεται να μπορέσουν να προσδώσουν αρκετή δυναμική στην ανάπτυξη - πράγμα που με φέρνει στις προοπτικές των ασιατικών οικονομιών.



Ο ρόλος της  Ασίας


Ο πληθωρισμός στην Ασία είναι υψηλός και επιταχύνεται.  Οδηγείται κυρίως από την παγκόσμια αύξηση στις τιμές των τροφίμων και της ενέργειας, αλλά τώρα φαίνεται να αποκτά σε μία σειρά από χώρες δομικά χαρακτηριστικά (να διαμορφώνεται, δηλαδή, ένας σκληρός πυρήνας πληθωρισμού).  Ενώ οι τιμές ενέργειας ίσως να έχουν περιθώριο να σταθεροποιηθούν ή να μειωθούν, είναι πολύ πιο δύσκολο να δούμε πώς οι δομικές και κυκλικές δυνάμεις, οι οποίες σπρώχνουν προς τα επάνω τις τιμές των εμπορευμάτων και των τροφίμων, θα μπορούσαν να αντιστραφούν τόσο εύκολα λόγω κάποιας βραχυπρόθεσμης αλλαγής στην προσφορά.
Μέχρι στιγμής και παρά τις όποιες κινήσεις νομισματικής πολιτικής, τα πραγματικά επιτόκια παραμένουν αρνητικά σε ορισμένες χώρες, ενώ οι νομισματικές συνθήκες στο σύνολό τους φαίνονται ακόμη βολικές σε μεγάλο μέρος της περιοχής. Παρόλο που αυτή η σύντομη αναφορά δεν μπορεί να αποτυπώσει επακριβώς τις διαφορές ανάμεσα στις ασιατικές χώρες, η νομισματική, η εισοδηματική και η συναλλαγματική πολιτική των χωρών κινούνται προς μια πιο σφικτή κατεύθυνση. Βέβαια μέχρι τώρα δεν φαίνεται να ανακόπτουν ούτε την κατανάλωση, ούτε την εν γένει χρησιμοποίηση των πλουτοπαραγωγικών πόρων.
Η επιβράδυνση της οικονομίας των ΗΠΑ, καθώς και αυτών της Ευρώπης και της Ιαπωνίας, θα επιβαρύνουν πιθανότατα τις ασιατικές εξαγωγές. Αλλά τόσο η έκταση, όσο και ο χρόνος εκδήλωσης ενός τέτοιου ενδεχομένου θεωρείται απίθανο να δημιουργήσει τις κατάλληλες προϋποθέσεις σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, έτσι  ώστε να συγκρατηθούν οι πληθωριστικές πιέσεις, οι οποίες είναι τόσο εμφανείς αυτή τη στιγμή στην Ασία.
Σχεδόν ένα χρόνο μετά την έναρξη των πιέσεων στις αγορές του LIBOR, τον Αύγουστο του 2007, υπάρχουν σχετικά λίγες αποδείξεις για μια αρνητική επίδραση στην Ασία, τόσο από την κρίση στους χρηματοοικονομικούς παράγοντες των χωρών της Βορειοατλαντικής συμμαχίας, όσο και από τις χρηματοπιστωτικές συνθήκες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τα χρηματιστήρια αξιών σε ολόκληρο τον κόσμο αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα από τον περασμένο Οκτώβριο. Αλλά οι δεσμοί των κεφαλαιαγορών με την Ασία φαίνεται ότι προκύπτουν τόσο από τα Ασιατικά πλεονάσματα, όσο και από τις ελάχιστες επενδυτικές ευκαιρίες στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο. Έτσι, με δεδομένο το πλεόνασμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών των ασιατικών οικονομιών, που ακόμη διευρύνεται, φαίνεται να υπάρχουν μικρές προοπτικές συγκράτησης της ζήτησης στην Ασία, λόγω της στενότητας που παρατηρείται -τουλάχιστον μέχρι στιγμής- στις δυτικές οικονομίες.
Οι δεσμοί μεταξύ των οικονομιών -που τώρα φαίνεται να είναι ιδιαιτέρως ισχυρές- και ο εντελώς ξεκάθαρος συγχρονισμός τους τείνουν, δυστυχώς, να αποτελέσουν την αιτία της κλιμάκωσης των σχετικών πληθωριστικών πιέσεων.
Τη στιγμή που η ισχυρή ζήτηση για εμπορεύματα όλων των ειδών στην Ασία επιφέρει πρόσθετες πιέσεις στις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες,  η Κεντρική Τράπεζα ανησυχεί ότι οι πιέσεις αυτές θα μπορούσαν να επηρεάσουν το δομικό πληθωρισμό. Ταυτόχρονα, η αδυναμία του αμερικανικού δολαρίου τα τελευταία χρόνια συνετέλεσε στην άνοδο των τιμών εκείνων των εμπορευμάτων που διαπραγματεύονται σε δολάρια, αυξάνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις για όσες χώρες διαμορφώνουν τη νομισματική τους πολιτική βάσει του αμερικανικού νομίσματος.



Δολάριο, πληθωρισμός, ανάπτυξη


Πριν από δύο μήνες, ο Paul Volcker ρωτήθηκε για το τί πιστεύει σχετικά με τις πιθανότητες μιας κρίσης στο αμερικανικό δολάριο και απάντησε ότι δεν υπήρχε καμία ανάγκη τέτοιας πρόβλεψης, μιας και το αμερικανικό νόμισμα ήταν ήδη σε κρίση. Με επιφύλαξη, εγώ θα επιλέξω την άλλη πλευρά αυτής της επιχειρηματολογίας.
Στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας έχουμε παρατηρήσει το δολάριο να ανεβαίνει και να πέφτει με έναν τρόπο που κατά τη γνώμη μου είναι απολύτως συνεπής με την κυκλική πορεία της αμερικανικής οικονομίας έναντι των κυριότερων εμπορικών εταίρων της, ανάμεσα σε αυτούς που έχουν νομίσματα με κυμαινόμενη ισοτιμία προς το δολάριο. Το δολάριο κινήθηκε τόσο σύμφωνα με την αναμενόμενη - προσαρμοσμένη στα ανάλογα επίπεδα κινδύνου - διαφορά ρυθμών ανάπτυξης των οικονομιών, όσο και βάσει του ρόλου του να επιτρέψει μία μεθοδική ρύθμιση των παγκόσμιων ανισορροπιών - ομολογουμένως όχι με απόλυτη επιτυχία. 
Οι παλινδρομικές κινήσεις του δολαρίου δεν αντιπροσώπευαν κάποια μείωση της σημασίας του ως νόμισμα για τα παγκόσμια αποθεματικά, αλλά περισσότερο, αντανακλούσαν ακριβώς τη σημασία του αυτή, καθώς τα funds έμπαιναν κι έβγαιναν από διάφορες κεφαλαιαγορές.
Μία κρίση στο δολάριο, εάν τη διακρίναμε, θα είχε διαφορετική αίσθηση και θα ήταν κατά πάσα πιθανότητα, το αποτέλεσμα μίας παρατεταμένης κλιμάκωσης του πληθωρισμού στις ΗΠΑ. Γι' αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό για την Κεντρική Τράπεζα να αντισταθεί σε περαιτέρω κλιμάκωση του πληθωρισμού και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, υποψιάζομαι, ο πρόεδρος κ. Bernanke  υπήρξε πρόσφατα τόσο συγκεκριμένος, όσον αφορά στην προσήλωση της Κεντρικής Τράπεζας στις επιπτώσεις που θα είχαν ενδεχόμενες μεταβολές της αξίας του δολαρίου τόσο στον πληθωρισμό, όσο και στον προσδοκώμενο πληθωρισμό.
Όπως είπα στην αρχή, η Κεντρική Τράπεζα είτε θα κερδίσει, είτε θα χάσει το στοίχημα με τον πληθωρισμό, ενώ οι χώρες της Ασίας είτε θα καταφέρουν, είτε όχι να συγκρατήσουν τους δείκτες πληθωρισμού στα τωρινά τους επίπεδα. Κάποια παραχώρηση θα πρέπει να γίνει. Είναι απίθανο οι χώρες της Ασίας να επιτύχουν το στόχο τους, εάν η Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ δεν επιτύχει το δικό της. Μπορεί ίσως να ισχύει το ότι η Κεντρική Τράπεζα δεν είναι σε θέση να τα καταφέρει, εάν δεν τα καταφέρουν επίσης και οι ασιατικές χώρες.
Όσον αφορά στο μέλλον της Ασίας, είμαι αισιόδοξος. Τα επόμενα είκοσι χρόνια, περιμένω ότι η Ασία θα αναπτυχθεί ταχύτερα από τις ΗΠΑ. Είμαι επίσης αισιόδοξος σχετικά με το μέλλον της αμερικανικής οικονομίας και εκτιμώ ότι η ανάπτυξη θα επιστρέψει στους δυναμικούς της ρυθμούς μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Δεδομένης, όμως, της διαφοράς στις δύο αυτές εκτιμήσεις, ενώ περιμένω τα πραγματικά επιτόκια στις ΗΠΑ να αυξηθούν κατά την επόμενη δεκαετία -περισσότερο απ' ότι αντικατοπτρίζεται στις σημερινές αγορές - θεωρώ ότι τα πραγματικά επιτόκια στις ασιατικές οικονομίες είναι απαραίτητο να ανέβουν σε υψηλότερα επίπεδα πιο νωρίς, έτσι ώστε να εκμεταλλευτούν πλήρως τη δυναμική τους.


· Managing Director and Co-Head of Fixed Income, BlackRock


 

  Περιεχόμενα
Editorial: Ελληνική Κεφαλαιαγορά-Το μπαλάκι τώρα στην κυβέρνηση...
Επενδύσεις Προτάσεις Αγοράς
Στιγμές από τη Σοφοκλέους
Αφιέρωμα: Επενδυτικές Επιλογές
Συνέντευξη: Γιώργος Διαμαντόπουλος-Κεφάλαιο της General Union είναι οι άνθρωποί της
Αφιέρωμα: Banking Conference
Έρευνα:Πανελλαδική έρευνα της Stat Bank-Αυξήθηκε η κερδοφορία των ελληνικών βιομηχανιών
Άρθρο:Ποια είναι η αγορά των παραγώγων προϊόντων καιρού
Φάκελοι
Αφιέρωμα:Χρηματιστήριο Κύπρου
Αφιέρωμα: Ελληνικά λιμάνια-Ανάπτυξη σε..."ξένα χέρια"
Euromoney: Αγορά άνθρακα
Άρθρο: Εξελίξεις και προοπτικές στην παγκόσμια οικονομία
Επενδυτικά θέματα
Διεθνείς Αγορές Εμπορευμάτων
Στα ενδότερα της οδού Σοφοκλέους
Marketing & Επικοινωνία
Νέα της Αγοράς
Μετά την απομάκρυνση εκ του ταμείου...

 Όροι και προϋποθέσεις του site