Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Δείτε τον απολογισμό της εκδήλωσης

Older Conferences

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

Δείτε τον απολογισμό του Συνεδρίου

More ...

 


Απρίλιος 2009                              


ΑΝΑΛΥΣΗ



ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΥΡΩ
ΤΙ ΚΑΤΑΦΕΡΕ, ΠΟΥ ΑΤΥΧΗΣΕ
ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΝΟΜΙΣΜΑ


Το ευρώ άντεξε πολλές δοκιμασίες στη διάρκεια μιας ιδιαίτερα σκληρής δεκαετίας και διευκόλυνε τις ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές, αλλά δεν πέτυχε τους στόχους σε επίπεδο σύγκλισης και ανάπτυξης


 


του Alan Brown*


Έχουν περάσει δέκα χρόνια από τον Ιανουάριο του 1999, οπότε το ευρώ εισάγεται ως λογιστική νομισματική μονάδα και επτά χρόνια από τον Ιανουάριο του 2002, όπου παρουσιάζονται τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος. Τώρα, και καθώς ο κόσμος ζει τη χειρότερη οικονομική ύφεση της μεταπολεμικής περιόδου, είναι η κατάλληλη στιγμή να κοιτάξουμε προς τα πίσω και να διαπιστώσουμε πόσο καλές ήταν οι επιδόσεις του ευρώ και πόσο σταθερό φαίνεται να είναι το ευρωπαϊκό νομισματικό σύστημα σε μια εποχή με πολλές οικονομικές αναταράξεις.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η δεκαετία αυτή ήταν γεμάτη δοκιμασίες για την εισαγωγή ενός νέου νομισματικού συστήματος σε χώρες που εκτείνονται από την Ελλάδα στο νότιο τμήμα της Ευρώπης, μέχρι τη Φινλανδία στο βορρά. Ήταν μια δεκαετία γεμάτη από σημαντικά γεγονότα στα χρηματιστήρια του κόσμου: από το σπάσιμο της φούσκας των εταιρειών τεχνολογίας και την ύφεση του 2001 μέχρι τη σημερινή πιστωτική κρίση. Από πολιτικής πλευράς, ζήσαμε την 11η Σεπτεμβρίου και τους πολέμους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ.  Με ισοτιμία εισαγωγής ίση με 1,17 έναντι του δολαρίου, το ευρώ βρέθηκε να κινείται σε μια περιοχή από το χαμηλό 0,83 τον Οκτώβριο του 2000 μέχρι το υψηλό 1,60 τον Απρίλιο του 2008.
Επίσης, δεν χωράει αμφιβολία ότι η αντικατάσταση δώδεκα νομισμάτων ήταν μια τεράστια επιχείρηση, η οποία, από τεχνικής άποψης, υλοποιήθηκε χωρίς το παραμικρό πρόβλημα.
Οι καιροί που διανύουμε είναι πραγματικά δύσκολοι. Σε περιόδους σαν κι αυτές η οικονομία έχει ανάγκη να διατηρήσει την ευελιξία που θα της επιτρέψει να προσαρμοστεί στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Η προσαρμογή μπορεί να γίνει με επτά βασικούς τρόπους: μέσα από μεταβολή των νομισματικών ισοτιμιών ή των επιτοκίων, μέσα από αλλαγές της φορολογικής πολιτικής, μέσα από τις δημόσιες επενδύσεις, μέσα από αλλαγές στο κόστος (ημερομίσθια) ή την προσφορά (κινητικότητα) της εργασίας, και τέλος, μέσα από αλλαγές στην παραγωγή και την απασχόληση. Το να έχει μια χώρα την ίδια ισοτιμία και τα ίδια επιτόκια με τις γειτονικές της, μέσω μιας νομισματικής πολιτικής ‘για όλα τα γούστα’, αρχίζει να δημιουργεί μια συστημική ακαμψία. Είναι ενδιαφέρον να αναλογιστούμε το κατά πόσο η μείωση των βαθμών ελευθερίας, όσον αφορά στην προσαρμογή των οικονομιών σε περιόδους πολιτικής και οικονομικής αναταραχής, είχε τελικά αντίθετα αποτελέσματα για τις χώρες της Ευρωζώνης.
Αλλά πρώτα από όλα, πόσο καλά πέτυχε το ευρώ τους στόχους του;


ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ
Παρά το γεγονός ότι η εισαγωγή του ευρώ είχε μία πολιτική διάσταση, οι κύριοι στόχοι ήταν οικονομικοί. Η καθιέρωση ενός κοινού νομίσματος στην επικράτεια δώδεκα εθνικών κρατών αποσκοπούσε στα εξής:
· Στην προώθηση της οικονομικής σύγκλισης
· Στην ενθάρρυνση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων
· Στην εξασφάλιση σταθερότητας στις συναλλαγματικές ισοτιμίες, η οποία με τη σειρά της θα βοηθούσε τις επιχειρήσεις στις επενδυτικές τους αποφάσεις
· Στην ενίσχυση της ανάπτυξης των κεφαλαιαγορών, μέσω της δημιουργίας μιας πολύ μεγαλύτερης ζώνης οικονομικής δραστηριότητας
· Στην απομάκρυνση του κόστους μετατροπής συναλλάγματος στα όρια των εθνικών συνόρων
· Στην παρότρυνση για περαιτέρω ενίσχυση της πολιτικής ενοποίησης
Και μέσα από όλα αυτά τα μέτρα, στην αύξηση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης στο εσωτερικό της Ευρωζώνης.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι ζώνες αποκλειστικών συναλλαγών με ένα μόνο νόμισμα περιορίζονται στο εσωτερικό των εθνικών συνόρων ενός κράτους (αν, φυσικά, αγνοήσουμε τις σχέσεις ανάμεσα σε μικρά, δορυφορικά κράτη με κάποιο μεγαλύτερο, όπως αυτές ανάμεσα στις Βερμούδες και τις Ηνωμένες Πολιτείες). Το ευρώ είναι το μοναδικό νόμισμα το οποίο χρησιμοποιείται από δώδεκα ξεχωριστά εθνικά κράτη. Το γεγονός αυτό προκαλεί κάποιες σημαντικές δομικές επιπλοκές.


ΕΠΙΤΕΥΧΘΗΚΕ ΣΥΓΚΛΙΣΗ;
Η σύγκριση της Γερμανίας με τις πιο προβληματικές οικονομίες της Ευρωζώνης, δηλαδή με εκείνες της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας, της Ιταλίας, της Ελλάδας και της Ισπανίας μας αποκαλύπτει την ακόλουθη εικόνα:


 Γερμανία Πορτογαλία Ιρλανδία Ιταλία Ελλάδα Ισπανία
Συνολική μεταβολή Δεκ 98 - Δεκ 08 18,5% 30,4% 37,2% 27,1% 37,0% 36,3%
Ετησιοποιημένος 1,8% 3,0% 3,7% 2,7% 3,7% 3,6%


Πηγή: Datastream


Στο σύνολο της εξεταζόμενης περιόδου, ο δείκτης του πληθωρισμού σε αυτές τις οικονομίες έτρεξε ταχύτερα από τον αντίστοιχο γερμανικό δείκτη, σε ποσοστό ανάμεσα στο 8,6 % (Ιταλία) και 18,7 % (Ιρλανδία). Εάν, με το πέρασμα του χρόνου, αυτή η τάση παγιωθεί, οι οικονομίες των συγκεκριμένων χωρών θα γίνονται σταδιακά όλο και λιγότερο ανταγωνιστικές σε ό,τι κάνουν, γεγονός το οποίο θα έχει σημαντικές επιπτώσεις τόσο στην ανάπτυξη, όσο και στην ανεργία. Μέσα στην ζώνη του κοινού νομίσματος, δεν υπάρχει, φυσικά, οποιαδήποτε δυνατότητα υποτίμησης για να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα, ενώ μόνον κάποιος συνδυασμός της αυστηρής δημοσιονομικής πειθαρχίας και/ή της μεταρρύθμισης στην αγορά εργασίας θα έδινε τη δυνατότητα στις χώρες αυτές να ανακτήσουν την ανταγωνιστικότητά τους.


ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ;


  Γερμανία Πορτογαλία Ιρλανδία Ιταλία Ελλάδα Ισπανία
Συνολική μεταβολή 98-08 16,3% 11,4% 23,1% 8,7% 45,6% 23,1%
Ετησιοποιημένο  1,6% 1,1% 2,3% 0,9% 4,6% 2,3%


Πηγή : ΔΝΤ, στοιχεία 2008 εκτιμήσεις ΔΝΤ


Όπως είναι φανερό, έχει υπάρξει σημαντικά μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στους ρυθμούς ανάπτυξης των μελών της Ευρωζώνης που κυμαίνονται μεταξύ του 0,9% το χρόνο για την Ιταλία και του 4,6% το χρόνο για την Ελλάδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει  εμφανής αντιστοιχία μεταξύ των στοιχείων για τον πληθωρισμό και των στοιχείων για το ΑΕΠ.  Η Γερμανία πέτυχε ρυθμό ανάπτυξης ίσο με 1,6% ετησίως, τη στιγμή που ο απλός μέσος όρος των έξι χωρών ανέρχεται στο 2,1% το χρόνο. Πίσω από κάθε χώρα υπάρχει και μία διαφορετική ιστορία. Έτσι, για παράδειγμα, η Γερμανία προσπαθούσε ακόμη να απορροφήσει τους κραδασμούς που προκάλεσε η επανένωση. Επίσης, όπως αποδεικνύεται, η ισοτιμία με την οποία η Γερμανία προσχώρησε στο ευρώ ήταν υψηλή και καθόλου ανταγωνιστική, με αποτέλεσμα η οικονομία να πρέπει να ανακτήσει την ανταγωνιστικότητά της μέσα σε μια περίοδο περιορισμένης ανάπτυξης και αυστηρά ελεγχόμενου πληθωρισμού. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένα μάθημα το οποίο, ίσως, θα έπρεπε να λάβει υπόψη της σήμερα η Ιταλία.


ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΙΣΟΤΙΜΙΩΝ
Ένα απτό πλεονέκτημα στη ζώνη του κοινού νομίσματος σχετίζεται με τη βελτίωση της σταθερότητας στις ισοτιμίες. Και ως ένα βαθμό, αυτό αποτελεί μια αδιαμφισβήτητη αλήθεια. Παρόλα αυτά, υπάρχει και κάτι ακόμη. Πρώτον, όπως είδαμε, οι πραγματικές ισοτιμίες δεν είναι σταθερές και ενδέχεται να οδηγήσουν σε οδυνηρές επιλογές όσον αφορά στην προσαρμογή τους. Δεύτερον, η συναλλαγματική ισοτιμία του ευρώ με το δολάριο και με άλλα νομίσματα, επίσης, δεν είναι σταθερή. Είναι ενδιαφέρον να διαπιστώνουμε ότι η βρετανική λίρα είχε μεγαλύτερη σταθερότητα στις ισοτιμίες της σε σύγκριση με το ευρώ ή με το δολάριο. Το μεγαλύτερο μέρος του εμπορίου της Μ. Βρετανίας είναι σε δολάρια ή ευρώ, με τα δύο αυτά νομίσματα να θεωρούνται σχεδόν εξίσου σημαντικά. 
Στο παρακάτω διάγραμμα καταγράφεται η εξέλιξη των βασικών ισοτιμιών της βρετανικής λίρας έναντι του ευρώ και του δολαρίου τα τελευταία δέκα χρόνια. Στο διάστημα μεταξύ του 1998 και την αρχή του 2008, η λίρα είχε ένα μεγάλο εύρος διακύμανσης έναντι τόσο του ευρώ, όσο και του δολαρίου.



Πηγή: Datastream


ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩ;
Πολύ συχνά διατυπώνεται το επιχείρημα ότι είναι τόσο μεγάλο το πολιτικό κεφάλαιο το οποίο έχει επενδυθεί στο ευρώ, ώστε μια ενδεχόμενη κατάρρευση του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος να θεωρείται απλά αδιανόητη. Επίσης, σύμφωνα με ένα δεύτερο επιχείρημα, σε περίπτωση που ένα αδύναμο μέλος της Ευρωζώνης έβγαινε από το ευρώ, θα χρεωκοπούσε μέσα σε λίγες ώρες, δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος του χρέους του θα ήταν σε ευρώ, ενώ τα στοιχεία του ενεργητικού του θα αποτιμούνταν ξαφνικά σε ένα «νέο νόμισμα» μειωμένης αξίας. Και τα δύο αυτά επιχειρήματα αποτυγχάνουν σε δύο σημεία. Πρώτον, στην περίπτωση που ένα κράτος - μέλος της Ευρωζώνης θελήσει να εγκαταλείψει το ευρώ, τότε τα πάντα θα γίνουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, όπως ακριβώς συμβαίνει σε κάθε περίπτωση χρεοκοπίας ενός κράτους. Δεύτερον, θα μπορούσαμε τουλάχιστον να φανταστούμε κι άλλον ένα τρόπο διάλυσης του ευρώ, που συνίσταται στην αποχώρηση των ισχυρών οικονομιών από την Ευρωζώνη και τον περιορισμό της χρήσης του ευρώ μόνο από την Πορτογαλία, την Ιταλία, την Ιρλανδία, την Ελλάδα και την Ισπανία. Σε αυτήν την περίπτωση οι επιπτώσεις μιας νέας αποτίμησης των χωρών του ευρώ θα ήταν ήπιες, δεδομένου ότι οι οικονομίες τους θα διατηρούσαν την ίδια θέση, ενώ παράλληλα τα στοιχεία του ενεργητικού των χωρών που αποχώρησαν από το ευρώ θα αποτιμούνταν σε ένα «νέο νόμισμα» μεγαλύτερης αξίας.
Ήταν, νομίζω, ο Ανατόλι Καλέτσκι, αυτός που είπε ότι ζούμε, πλέον, σε ένα κόσμο που μετακινείται από το αδιανόητο στο αναπόφευκτο χωρίς καν να περάσει μέσα από το λιγότερο πιθανό!
Καλό είναι να θυμάται κανείς ότι, κατά καιρούς, διάφορα νομισματικά συστήματα δημιουργήθηκαν για να εγκαταλειφθούν στη συνέχεια. Εξετάζοντας τον τελευταίο αιώνα και μόνον θα δούμε τη συμφωνία του Bretton Woods να διαρκεί από το 1944 έως το 1971. Την περίοδο ανάμεσα στη δεκαετία του 1880 και τα τέλη της δεκαετίας του 1930, ο κανόνας του χρυσού αποτελούσε το κυρίαρχο νομισματικό σύστημα για τις περισσότερες χώρες. Και τέλος, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε τη Λατινική Νομισματική Ένωση. Το 1865 τέσσερις χώρες - η Γαλλία, το Βέλγιο, η Ιταλία και η Ελβετία - προχώρησαν στη σύνδεση των νομισμάτων τους. Με το πέρασμα του χρόνου, στην Ένωση προσχώρησε ένα ετερόκλητο σύνολο άλλων χωρών που συμπεριλάμβανε την Ισπανία, την Ελλάδα, τη Ρουμανία, την Αυστρία, τη Βουλγαρία, τη Βενεζουέλα, τη Σερβία, το Μαυροβούνιο, τον Άγιο Μαρίνο και το Βατικανό. Αλλά, η συμφωνία τερματίστηκε το 1927, μετά από τις δυσκολίες που δημιούργησε ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος.


ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Δέκα χρόνια μετά τη γέννησή του, το ευρώ έχει επιδείξει μια ανάμικτη συμπεριφορά.
· Αναμφισβήτητα η εισαγωγή του συνιστά μια επιτυχία από τεχνική άποψη, ενώ παράλληλα κατάφερε σαφώς να καθιερωθεί ως το δεύτερο νόμισμα στον κόσμο, μετά το δολάριο.
· Κατάφερε να επιβιώσει μια πρώτη δεκαετία γεμάτη δοκιμασίες.
· Οι κεφαλαιαγορές είδαν σημαντική ανάπτυξη.


ΑΛΛΑ…
· Η οικονομική σύγκλιση δεν ήταν παρά μια απογοήτευση. Στην πραγματικότητα, θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως υπήρξε μεγαλύτερη απόκλιση, παρά σύγκλιση των οικονομιών της Ευρωζώνης.
· Οι μεταρρυθμίσεις και ιδιαίτερα αυτή της αγοράς εργασίας, είχαν περιορισμένη έκταση.
· Ενώ η ονομαστική ισοτιμία των νομισμάτων της Ευρωζώνης είναι σταθερή, η πραγματική σχέση ανταλλαγής μεταξύ των νομισμάτων κινείται διαφορετικά. Το ευρώ αποδείχτηκε αρκετά ευμετάβλητο έναντι άλλων βασικών νομισμάτων: στην αρχή με μία πτώση της τάξης του 30% έναντι του δολαρίου και στη συνέχεια με μία φρενήρη αύξηση που το έφερε σε ένα επίπεδο σχεδόν 37% επάνω από την αρχική του ισοτιμία εισαγωγής.
· Η δημιουργία του κοινού νομίσματος δεν κατάφερε να αυξήσει σημαντικά το ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης.
· Η δημοσιονομική πειθαρχία δεν ήταν ισχυρή.
· Και τώρα, υπάρχουν πλέον πραγματικές εντάσεις στις οικονομίες εκείνες που έρχονται αντιμέτωπες με ένα σημαντικά υψηλό κόστος για να εξασφαλίσουν την απομάκρυνση του κινδύνου της χρεοκοπίας: Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ιταλία, Ελλάδα και Ισπανία.


ΜΕΓΑΛΗ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ
Οι καιροί που ζούμε είναι κάθε άλλο παρά συνηθισμένοι. Ένας συνετός άνθρωπος δεν είναι σε θέση να αποκλείσει κανένα πιθανό ή ακόμη και απίθανο σενάριο!  Η Ευρωζώνη, μαζί με τον υπόλοιπο κόσμο, ζει ένα οικονομικό σοκ που έχει διαστάσεις σχεδόν βιβλικής καταστροφής. Εάν τα μέτρα που λαμβάνονται τώρα δεν καταφέρουν να σπάσουν το καθοδικό σπιράλ στο οποίο έχει περιπέσει η οικονομική δραστηριότητα και αν οι οικονομίες των χωρών του ΟΟΣΑ συνεχίζουν να συρρικνώνονται και μέσα στο 2010, οι κοινωνικές πιέσεις είναι βέβαιο ότι θα αυξηθούν. Ήδη βλέπουμε σημάδια τέτοιων πιέσεων σε αρκετές χώρες.
Κάτω από ανάλογες συνθήκες, δεν είναι απίθανο κάποια χώρα να αναζητήσει ένα δρόμο εξόδου από το ασφυκτικό πλαίσιο που επιβάλλει η δομή της Ευρωζώνης. Τα spread ανάμεσα στα γερμανικά ομόλογα και τα ομόλογα της Πορτογαλίας, της Ισπανίας, της Ιρλανδίας, της Ελλάδας και της Ιταλίας βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα όλων των εποχών από τη δημιουργία του ευρώ. Βέβαια θα πρέπει να πούμε ότι τα spread παραμένουν ακόμη σχετικά μικρά, γεγονός που καταδεικνύει ότι οι αγορές δίνουν χαμηλή πιθανότητα στο σενάριο της χρεοκοπίας ενός μέλους ή της διάλυσης του ευρώ. Δεδομένων όσων γνωρίζουμε μέχρι στιγμής, η αντιμετώπιση αυτή δείχνει να είναι μια ρεαλιστική αποτίμηση της κατάστασης. Παρόλα αυτά, ένας συνετός επενδυτής οφείλει να παρακολουθεί τις εξελίξεις από πολύ κοντά.


*Επικεφαλής Επενδύσεων του Ομίλου Schroders

  Περιεχόμενα
Editorial
περιεχόμενα τ. 351/04.2009
Επικαιρότητα
Προτάσεις Αγοράς
Συνέντευξη: Αρης Ξενόφος
Αφιέρωμα: Διαχείριση Κεφαλαίων
ΘΕΜΑ: Εξελίξεις στην Αγορά Ακινήτων
Θέμα: Αλλαγή Πλεύσης
Αφιέρωμα: Αγορά Φαρμάκου
ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Νέα Χορηγητικά Προϊόντα
EUROMONEY: Δομημένα Προϊόντα για Δύσκολους Καιρούς
Διεθνείς Αγορές: 8 εκατ. Ευρωπαίοι θα χάσουν τη δουλειά τους μέσα στο 2009
Αρθρο: Αντιμέτωποι με την ύφεση, γιατί μπήκαμε, πώς θα βγούμε
ΑΝΑΛΥΣΗ: ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΥΡΩ, ΤΙ ΚΑΤΑΦΕΡΕ, ΠΟΥ ΑΤΥΧΗΣΕ, ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΝΟΜΙΣΜΑ
ΑΝΑΛΥΣΗ: ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΕΣ: ΜΠΟΡΕΙ ΤΟ 2009 ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΕΨΟΥΜΕ ΣΕ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΥΨΗΛΟΤΕΡΟΥ ΡΙΣΚΟΥ;
ΑΦΙΕΡΩΜΑ: ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ: ΑΝΤΕΧΕΙ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ
Ερευνα: της DELOITTE
Ερευνα της ICAP: Ελληνικές επιχείρησεις
Ερευνα της EXPERIAN: Ξοδεύεουν λιγότερα το 2009 οι Ευρωπαίοι καταναλωτές
Στα ενδότερα του Χρηματιστηρίου Αθηνών
Παρουσιάσεις
Τα Νέα της Αγοράς
Δία Ταύτα: Ουδείς ασχολείται με την ουσία…
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΣΕ ΜΟΡΦΗ EBOOK

 Όροι και προϋποθέσεις του site